Những thay đổi đáng chú ý trong quy định về quản lý, sử dụng biên chế công chức
Ngày 11/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 405/2026/NĐ-CP về quản lý, sử dụng biên chế công chức, có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành. Nghị định thay thế Nghị định số 62/2020/NĐ-CP (đã được bãi bỏ một phần theo Nghị định số 361/2025/NĐ-CP về vị trí việc làm công chức).
So với các quy định trước đây, Nghị định số 405/2026/NĐ-CP có một số thay đổi đáng chú ý về căn cứ xác định biên chế, xây dựng kế hoạch, thẩm quyền giao và điều chỉnh biên chế công chức. Những thay đổi này tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế quản lý biên chế, phù hợp với tổ chức bộ máy và yêu cầu thực tiễn hiện nay.
1. Làm rõ phạm vi, đối tượng áp dụng, phù hợp với tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp
Nghị định số 405/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hơn các cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý, trong đó xác định rõ cơ quan, tổ chức thuộc UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã; các cơ quan của HĐND cấp tỉnh, cấp xã và cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.
Đối với cấp xã, đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan chuyên môn và tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp xã. Đối với cấp tỉnh, Nghị định xác định cụ thể các sở, phòng chuyên môn, nghiệp vụ, chi cục và tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp tỉnh.
Nghị định cũng quy định Bộ Quốc phòng, Bộ Công an không thuộc đối tượng áp dụng trực tiếp; việc quản lý, sử dụng biên chế công chức trong phạm vi hai bộ này do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an hướng dẫn phù hợp với đặc thù của lực lượng vũ trang.
2. Bổ sung căn cứ xác định biên chế, gắn với phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số
Nghị định số 405/2026/NĐ-CP tiếp tục kế thừa các căn cứ về vị trí việc làm, khối lượng công việc và tình hình sử dụng biên chế, đồng thời bổ sung các yếu tố: Việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; Áp dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; Ứng dụng phương pháp quản trị, quản lý mới; Cải cách thủ tục hành chính, tinh giản quy trình công việc.
Đối với cơ quan, tổ chức hành chính ở địa phương, việc xác định biên chế còn căn cứ vào phân loại đơn vị hành chính cấp tỉnh, số lượng và phân loại đơn vị hành chính cấp xã, dân số, diện tích và mức độ phát triển kinh tế - xã hội.
Như vậy, so với quy định trước đây, căn cứ xác định biên chế được bổ sung theo hướng tính đến tác động của phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính; đồng thời điều chỉnh các yếu tố đặc thù của địa phương cho phù hợp với mô hình đơn vị hành chính hiện nay.
3. Chuyển từ lập kế hoạch biên chế hằng năm sang kế hoạch giai đoạn 05 năm và hằng năm
Đây là một trong những thay đổi đáng chú ý của Nghị định số 405/2026/NĐ-CP.
Nếu như Nghị định số 62/2020/NĐ-CP quy định việc xây dựng kế hoạch biên chế công chức hằng năm thì Nghị định số 405/2026/NĐ-CP quy định xây dựng kế hoạch biên chế theo cả giai đoạn 05 năm và hằng năm.
Theo đó, kế hoạch phải thể hiện sự cần thiết của việc đề xuất biên chế; đánh giá tình hình giao, quản lý và sử dụng biên chế của giai đoạn 05 năm hoặc năm liền kề trước kỳ kế hoạch; xác định nhu cầu biên chế của từng cơ quan, tổ chức hành chính; đồng thời đề ra giải pháp thực hiện, dự kiến nguồn công chức bổ sung, thay thế, thực hiện chính sách tinh giản biên chế và dự toán kinh phí.
Nghị định cũng quy định cụ thể hồ sơ, trình tự thẩm định kế hoạch, trong đó:
- Các cơ quan, tổ chức hành chính gửi hồ sơ kế hoạch để thẩm định trước ngày 31/01 năm trước liền kề năm đầu tiên của kỳ kế hoạch 05 năm và trước ngày 30/6 năm trước liền kề năm kế hoạch hằng năm.
- Các bộ gửi kế hoạch biên chế giai đoạn 05 năm đến Bộ Nội vụ trước ngày 01/3 năm trước liền kề năm đầu tiên của kỳ kế hoạch; gửi kế hoạch hằng năm trước ngày 05/7 năm trước liền kề năm kế hoạch.
- Đối với địa phương, cơ quan chuyên môn được giao nhiệm vụ tham mưu về công tác quản lý cán bộ, công chức, viên chức và công vụ thực hiện thẩm định, tổng hợp kế hoạch; trình cơ quan có thẩm quyền theo các mốc thời gian tương ứng nêu trên.
Việc quy định kế hoạch theo giai đoạn 05 năm và hằng năm tạo cơ sở để các cơ quan, tổ chức hành chính chủ động xác định nhu cầu biên chế trong từng giai đoạn, đồng thời có căn cứ đánh giá và điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế.
4. Quy định cụ thể thẩm quyền giao biên chế công chức ở cấp tỉnh và cấp xã
Nghị định số 405/2026/NĐ-CP quy định rõ hơn trình tự, thẩm quyền giao biên chế công chức hằng năm, đặc biệt là trách nhiệm của HĐND, UBND cấp tỉnh và cấp xã.
Theo đó, căn cứ tổng biên chế công chức giai đoạn 05 năm được cấp có thẩm quyền giao:
- Bộ trưởng Bộ Nội vụ quyết định giao biên chế công chức hằng năm đối với từng bộ trước ngày 01/10 năm trước liền kề năm kế hoạch, sau khi báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Người đứng đầu bộ quyết định giao hoặc phân cấp giao biên chế cho từng cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý trước ngày 31/10.
- Cơ quan được giao thẩm quyền quản lý biên chế của địa phương quyết định giao biên chế công chức hằng năm đối với từng địa phương trước ngày 01/10 năm trước liền kề năm kế hoạch.
- UBND cấp tỉnh báo cáo cơ quan có thẩm quyền quản lý biên chế ở địa phương trước khi trình HĐND cùng cấp quyết định giao biên chế hằng năm đối với các cơ quan, tổ chức hành chính cấp tỉnh và tổng biên chế công chức hằng năm của từng chính quyền địa phương cấp xã. Thời hạn trình HĐND cấp tỉnh là trước ngày 15/10.
- UBND cấp xã trình HĐND cùng cấp quyết định giao biên chế công chức hằng năm đối với từng cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý, trong tổng biên chế được HĐND cấp tỉnh quyết định, trước ngày 31/10.
Như vậy, Nghị định đã quy định cụ thể trách nhiệm, thẩm quyền của HĐND, UBND cấp tỉnh và cấp xã trong quy trình giao biên chế, trong đó cấp tỉnh quyết định tổng biên chế của từng chính quyền địa phương cấp xã, còn cấp xã quyết định biên chế đối với từng cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý.
5. Làm rõ các trường hợp, thẩm quyền và nguyên tắc điều chỉnh biên chế công chức
Trước đây, Nghị định số 62/2020/NĐ-CP quy định việc điều chỉnh biên chế khi có thay đổi căn cứ xác định biên chế hoặc khi cơ quan, tổ chức được thành lập, tổ chức lại, giải thể; đồng thời quy định trình tự, hồ sơ điều chỉnh.
Nghị định số 405/2026/NĐ-CP tiếp tục kế thừa các trường hợp này, đồng thời quy định cụ thể hơn về hồ sơ, thẩm quyền và nguyên tắc điều chỉnh, điều chuyển biên chế.
Về trường hợp điều chỉnh, thực hiện khi có sự thay đổi một trong các căn cứ quy định tại Điều 6 hoặc khi cơ quan, tổ chức hành chính được thành lập, tổ chức lại, giải thể theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Về thẩm quyền:
- Người đứng đầu bộ quyết định điều chỉnh biên chế đối với các cơ quan, tổ chức hành chính thuộc phạm vi quản lý trong tổng biên chế được Bộ trưởng Bộ Nội vụ giao.
- UBND cấp tỉnh trình HĐND cấp tỉnh quyết định điều chỉnh biên chế của các cơ quan, tổ chức hành chính cấp tỉnh và tổng biên chế giữa các chính quyền địa phương cấp xã.
- UBND cấp xã trình HĐND cấp xã quyết định điều chỉnh biên chế đối với từng cơ quan, tổ chức hành chính thuộc cấp xã.
- Cơ quan được giao thẩm quyền quản lý biên chế của địa phương quyết định điều chỉnh biên chế giữa các địa phương trong tổng biên chế được cấp có thẩm quyền giao.
- Việc điều chuyển biên chế giữa bộ với địa phương hoặc giữa bộ với cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc phạm vi quản lý của cơ quan được giao thẩm quyền quản lý biên chế khác do Bộ Nội vụ chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định theo quy định.
Đáng chú ý, Nghị định quy định việc điều chỉnh, điều chuyển biên chế phải bảo đảm nguyên tắc không làm tăng tổng biên chế công chức được cấp có thẩm quyền giao tại thời điểm điều chỉnh, điều chuyển. Trường hợp cần bổ sung biên chế so với tổng số đã được giao thì phải thực hiện theo trình tự, thủ tục xây dựng kế hoạch, thẩm định và giao biên chế quy định tại Nghị định.
6. Bổ sung trách nhiệm quản lý dữ liệu, định mức biên chế và chế độ báo cáo
Nghị định số 405/2026/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu bộ, UBND cấp tỉnh trong việc xây dựng, cập nhật và quản lý dữ liệu về biên chế công chức; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng biên chế.
Đồng thời, người đứng đầu bộ có trách nhiệm ban hành văn bản hướng dẫn về định mức biên chế công chức trong các cơ quan, tổ chức hành chính theo ngành, lĩnh vực được giao quản lý, bảo đảm phù hợp với định hướng của cấp có thẩm quyền.
Về chế độ báo cáo, người đứng đầu bộ và UBND cấp tỉnh có trách nhiệm thống kê, báo cáo tình hình quản lý, sử dụng biên chế công chức trước ngày 01/12 hằng năm theo các phụ lục ban hành kèm theo Nghị định, gửi Bộ Nội vụ hoặc cơ quan được giao thẩm quyền quản lý biên chế theo quy định.
7. Một số quy định chuyển tiếp và áp dụng cần lưu ý
Theo Nghị định, những người đã được tuyển vào biên chế trước ngày 01/4/1993, đang làm công việc tại vị trí việc làm hỗ trợ, phục vụ trong các cơ quan, tổ chức hành chính của bộ, cấp tỉnh, cấp xã thì vẫn thuộc biên chế công chức theo quy định.
Đối với các ban, cơ quan Đảng ở trung ương và địa phương; các cơ quan của Quốc hội; Văn phòng Chủ tịch nước; Tòa án nhân dân tối cao; Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Kiểm toán nhà nước; các cơ quan thuộc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp; các tổ chức chính trị - xã hội và các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, việc áp dụng Nghị định được thực hiện phù hợp với quy định của Đảng và pháp luật có liên quan.
Đặc biệt, trong thời gian bộ quản lý ngành, lĩnh vực chưa ban hành hướng dẫn định mức biên chế công chức theo ngành, lĩnh vực, cơ quan có thẩm quyền vẫn quyết định giao, điều chỉnh biên chế theo quy định của Nghị định, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức hành chính và bảo đảm không làm tăng biên chế công chức được cấp có thẩm quyền giao. Sau khi có hướng dẫn, các cơ quan thực hiện rà soát, điều chỉnh cho phù hợp.
Việc nắm vững các quy định mới về căn cứ xác định, xây dựng kế hoạch, giao và điều chỉnh biên chế công chức là cơ sở để các bộ, ngành và địa phương tổ chức thực hiện thống nhất, bảo đảm quản lý, sử dụng biên chế đúng thẩm quyền và phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, tổ chức hành chính./.
Lê Thủy