Tăng cường phòng, chống gian lận thi cử: Chuyển từ xử lý sang phòng ngừa, bảo đảm “học thật, thi thật, đánh giá thật”
Ngày 20/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 37/CT-TTg về việc tăng cường phòng, chống gian lận trong thi, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo. Văn bản chỉ đạo này được xem là hành động quyết liệt nhằm chấn chỉnh kỷ cương, xây dựng môi trường giáo dục trung thực, liêm chính, thực chất, qua đó bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.
Gian lận thi cử ngày càng tinh vi, thách thức kỷ cương giáo dục
Thời gian qua, công tác thi cử, kiểm tra và đánh giá trong hệ thống giáo dục Việt Nam đã có nhiều đổi mới, cơ bản bảo đảm tính công bằng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tại một số nơi, hoạt động dạy học và thi cử vẫn chưa phản ánh đúng thực chất. Tình trạng vi phạm quy chế thi, đặc biệt là các hành vi vi phạm nghiêm trọng về tính trung thực trong học tập và nghiên cứu khoa học, vẫn còn diễn ra, gây bức xúc trong dư luận.
Đáng lo ngại, sự phát triển của khoa học công nghệ đã mở ra những “lỗ hổng” mới. Các phương thức gian lận ngày càng tinh vi, từ việc sử dụng thiết bị công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI) để gian lận, đến các hành vi tổ chức thi hộ, học thay, đạo văn, sửa điểm, làm lộ/lọt đề thi hoặc can thiệp trái quy định vào kết quả. Những hành vi này không chỉ làm sai lệch kết quả đánh giá năng lực người học mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của ngành giáo dục và niềm tin của xã hội.
Trước thực trạng đó, Chỉ thị số 37/CT-TTg đã đặt ra yêu cầu mang tính bước ngoặt: chuyển mạnh từ tư duy tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa. Công tác phòng, chống gian lận phải được thực hiện thường xuyên, đồng bộ, lấy phòng ngừa là chính, đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Bộ Giáo dục và Đào tạo “vào cuộc” quyết liệt với 03 nhóm nhiệm vụ trọng tâm
- Hoàn thiện thể chế: Rà soát toàn diện các quy định, quy chế thi và hướng dẫn kiểm tra, đánh giá; kịp thời sửa đổi, bổ sung để nhận diện, phòng ngừa các phương thức gian lận mới, nhất là việc sử dụng AI và thiết bị công nghệ cao. Quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm, quy trình kiểm soát và trách nhiệm giải trình. Thời hạn hoàn thành: trước ngày 15/12/2026.
- Đổi mới đánh giá thi đua: Rà soát, đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi để đánh giá thi đua, khen thưởng theo hướng không tạo áp lực về thành tích. Nghiêm cấm việc lấy riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ duy nhất để đánh giá, xếp loại, khen thưởng. Nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp. Thời hạn hoàn thành: trước ngày 30/11/2026.
- Ứng dụng công nghệ và kỹ thuật: Hướng dẫn sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và các giải pháp kỹ thuật phù hợp tại các khu vực có nguy cơ cao (trước hết là kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia và kỳ thi tốt nghiệp THPT). Xây dựng lộ trình triển khai kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện. Thời hạn hoàn thành: trước ngày 31/12/2026.
Bên cạnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng được yêu cầu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh kết quả để phát hiện, cảnh báo dấu hiệu bất thường; thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh, tố giác và xử lý thông tin theo đúng thẩm quyền.
Phối hợp liên ngành: Công an, Khoa học và Công nghệ, Tài chính cùng “vào cuộc”
Phòng, chống gian lận thi cử không còn là trách nhiệm riêng của ngành Giáo dục mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều bộ, ngành:
Bộ Công an đẩy mạnh triển khai các mặt công tác, chủ trì phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát quy định, chế tài xử lý hành vi vi phạm. Tăng cường phát hiện, điều tra, xử lý hành vi có dấu hiệu tội phạm như: tổ chức gian lận thi cử, làm giả tài liệu, mua bán đề thi, đưa/nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ can thiệp trái phép vào kết quả thi. Đặc biệt, phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn các kỳ thi; phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi sử dụng công nghệ cao để gian lận, xâm nhập, chiếm đoạt, sửa đổi dữ liệu trái phép.
Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương nghiên cứu, đề xuất giải pháp kỹ thuật, công nghệ phục vụ phòng ngừa, phát hiện gian lận. Phối hợp rà soát, xử lý các hoạt động quảng cáo, cung cấp, môi giới dịch vụ gian lận trên không gian mạng. Hỗ trợ triển khai giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính.
Bộ Tài chính trên cơ sở đề xuất kinh phí của các bộ, ngành và địa phương, tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền bố trí kinh phí theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và phân cấp ngân sách hiện hành.
Cùng với đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, kỷ cương trong thi cử thuộc phạm vi quản lý. Các địa phương cần chỉ đạo Sở Giáo dục và Đào tạo và các cơ sở giáo dục tổ chức thi cử thực chất, nghiêm túc, không chạy theo thành tích, không can thiệp trái quy định.
Ủy ban nhân dân cấp xã và cơ quan chức năng cần nắm tình hình trên địa bàn trước, trong và sau các kỳ thi; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc phối hợp xử lý các hành vi môi giới, tổ chức gian lận, sản xuất, mua bán, cung cấp thiết bị/phần mềm/dịch vụ gian lận.
Đối với người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục phổ thông, Chỉ thị yêu cầu chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học, kiểm tra, đánh giá tại cơ sở. Các cơ sở giáo dục cần tăng cường giáo dục, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, văn hóa liêm chính và trách nhiệm nêu gương của nhà giáo, cán bộ quản lý. Đồng thời, rà soát, hoàn thiện quy định về liêm chính học thuật; quy định rõ việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi đạo văn, sao chép, thuê/nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng AI trái quy định.
Việc thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 37/CT-TTg không chỉ góp phần ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng gian lận thi cử mà còn tạo chuyển biến căn bản về nhận thức và hành động trong toàn ngành Giáo dục. Qua đó, từng bước xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, công bằng, minh bạch; bảo đảm kết quả học tập, thi cử phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Đối với tỉnh Đắk Lắk, việc triển khai thực hiện Chỉ thị cần được các cấp, các ngành, địa phương và cơ sở giáo dục quan tâm thực hiện nghiêm túc, phù hợp với điều kiện thực tiễn. Trong đó, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật về giáo dục, quy chế thi, kiểm tra, đánh giá; nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, sinh viên, phụ huynh và toàn xã hội. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, giám sát hoạt động giáo dục; chủ động phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm.
Diễm Xuân
