Nghị định số 401/2026/NĐ-CP: Mức phạt, thẩm quyền và thời hiệu xử phạt
Nghị định số 401/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 04/11/2026, có hiệu lực từ ngày 22/12/2026, quy định xử phạt các hành vi vi phạm hành chính được nêu trong văn bản thuộc lĩnh vực công nghiệp công nghệ số. Mức phạt tiền tối đa là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức. Việc áp dụng còn phải căn cứ quy định chuyển tiếp đối với hành vi xảy ra trước ngày Nghị định này có hiệu lực.
Nghị định xác định hành vi bị xử phạt, thẩm quyền xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, cách xác định hành vi đã kết thúc hay đang diễn ra, mức phạt theo từng chức danh, việc lập biên bản và thi hành quyết định.
Quy định áp dụng với tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài thực hiện hành vi vi phạm nêu trong Nghị định, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác. Hộ kinh doanh, hộ gia đình bị xử phạt như cá nhân. Các tổ chức thuộc diện áp dụng được nêu tại khoản 2 Điều 2, gồm cơ quan nhà nước có hành vi vi phạm không thuộc nhiệm vụ quản lý nhà nước được giao, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức kinh tế và các tổ chức khác.
Hành vi thuộc lĩnh vực quản lý khác và không được Nghị định số 401/2026/NĐ-CP quy định thì được xử phạt theo nghị định chuyên ngành tương ứng.
Hình thức xử phạt gồm cảnh cáo và phạt tiền. Trong những trường hợp được quy định, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; cá nhân nước ngoài có thể bị trục xuất.
Các khung tiền phạt tại Chương II áp dụng cho tổ chức. Nếu cá nhân thực hiện cùng hành vi, mức phạt bằng một phần hai mức phạt của tổ chức, theo khoản 2 Điều 4.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm có thể phải báo cáo, cung cấp, cập nhật thông tin hoặc kết nối, chia sẻ dữ liệu đầy đủ, chính xác, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; thu hồi, gỡ bỏ hoặc xử lý bằng biện pháp kỹ thuật phù hợp sản phẩm, dịch vụ công nghệ số dùng để vi phạm. Các biện pháp khác gồm đưa tang vật, phương tiện ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất, tiêu hủy, nộp lại số lợi bất hợp pháp hoặc số tiền bằng trị giá tang vật, phương tiện đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái pháp luật. Mỗi biện pháp chỉ áp dụng với hành vi và điều kiện tương ứng.
Ai có thẩm quyền xử phạt?
Chủ tịch UBND cấp xã, cấp tỉnh; Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành; Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo là những chức danh có thẩm quyền xử phạt. Các chức danh thuộc Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Quản lý thị trường và Thanh tra được giao thẩm quyền theo Điều 18 đến Điều 25, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao (Điều 26).
Mỗi chức danh chỉ được quyết định phạt tiền trong giới hạn thẩm quyền của mình. Theo khoản 3 Điều 4, mức tiền tối đa mà từng chức danh tại Chương III được quyền phạt đối với cá nhân bằng một nửa mức được quyền phạt đối với tổ chức.
Chủ tịch UBND cấp xã được phạt tổ chức đến 100 triệu đồng, cá nhân đến 50 triệu đồng. Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phạt tổ chức đến 200 triệu đồng, cá nhân đến 100 triệu đồng. Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ được phạt tổ chức đến 160 triệu đồng, cá nhân đến 80 triệu đồng. Các giới hạn này được quy định tại Điều 18 và khoản 1 Điều 19.
Với đoàn kiểm tra chuyên ngành, thẩm quyền còn phụ thuộc người thành lập đoàn và chỉ được thực hiện trong thời hạn kiểm tra. Trưởng đoàn do Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo thành lập được phạt tổ chức đến 100 triệu đồng; Trưởng đoàn do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ thành lập được phạt tổ chức đến 200 triệu đồng. Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo được phạt tổ chức đến 200 triệu đồng, theo các khoản 2, 3 và 4 Điều 19.
Các chức danh tại Điều 18 và Điều 19 được cảnh cáo, tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả tại khoản 3 Điều 3, nhưng không được trục xuất theo các điều này.
Theo Điều 26, Chủ tịch UBND các cấp, các chức danh tại Điều 19 và Thanh tra có thẩm quyền với các hành vi tại Chương II trong phạm vi thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Công an nhân dân được xử phạt các hành vi tại Điều 9 đến Điều 14, điểm a khoản 1 Điều 15, Điều 16 và Điều 17.
Bộ đội Biên phòng và Cảnh sát biển được xử phạt các hành vi tại khoản 2 Điều 10, điểm c khoản 1 Điều 16 và Điều 17. Hải quan được xử phạt các hành vi tại khoản 2 Điều 10, điểm c khoản 3 Điều 10, điểm c và điểm e khoản 1 Điều 16 và Điều 17. Quản lý thị trường được xử phạt các hành vi tại Điều 17. Các phạm vi này cũng được phân định tại Điều 26.
Thời hiệu xử phạt là khoảng thời gian hành vi còn có thể bị xử phạt, thông thường là 01 năm. Thời hiệu 02 năm áp dụng với một số hành vi liên quan đến nhập khẩu dây chuyền, thiết bị, máy móc, công cụ đã qua sử dụng và nhập khẩu, gia công hàng công nghệ số đã qua sử dụng cấm nhập khẩu. Các trường hợp cụ thể được quy định tại khoản 2 Điều 10, điểm c khoản 1 Điều 16, khoản 1 và khoản 2 Điều 17.
Nếu hành vi đang diễn ra, thời hiệu tính từ khi người có thẩm quyền thi hành công vụ phát hiện. Nếu hành vi đã kết thúc, thời hiệu tính từ lúc chấm dứt. Với các khoản 1, 2 và 3 Điều 8, các khoản 1, 2 và 3 Điều 12, thời điểm chấm dứt là ngày thực hiện báo cáo, cung cấp, cập nhật thông tin đầy đủ, chính xác hoặc kết nối, chia sẻ dữ liệu đầy đủ, chính xác, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật theo pháp luật.
Khi có hiệu lực, Nghị định số 401/2026/NĐ-CP bãi bỏ Điều 74 và Điều 76 của Nghị định số 15/2020/NĐ-CP. Trước đó, Nghị định số 15/2020/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 14/2022/NĐ-CP và Nghị định số 211/2025/NĐ-CP. Hành vi thuộc hai điều này đã xảy ra và kết thúc trước ngày Nghị định mới có hiệu lực vẫn áp dụng quy định cũ nếu được phát hiện sau đó hoặc đang được xem xét, giải quyết khi Nghị định mới có hiệu lực.
Hành vi trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số xảy ra trước nhưng còn tiếp diễn khi Nghị định mới có hiệu lực được xử lý theo Nghị định mới. Nếu có khiếu nại về quyết định xử phạt đã ban hành hoặc thi hành xong trước ngày có hiệu lực, việc giải quyết áp dụng pháp luật có hiệu lực tại thời điểm ban hành quyết định, theo khoản 3 Điều 29.
Khi xác định quy định áp dụng, cần xem đồng thời hành vi vi phạm, người có thẩm quyền xử lý và thời điểm xảy ra, chấm dứt hành vi.
Lê Thủy