Tìm hiểu về quy trình tìm gia đình thay thế cho trẻ em
Bình thường, trẻ em sinh ra đều có cha mẹ nâng niu, che chở. Tuy nhiên, cũng có những trẻ em không được may mắn, bị bỏ rơi ngay từ khi mới sinh ra, hoặc mồ côi, hoặc tuy có người thân nhưng người đó không có người nuôi dưỡng. Để đảm bảo cho trẻ có cha, có mẹ, được chăm sóc, nuôi dưỡng trong tình thương yêu thì tìm gia đình thay thế cho trẻ là một biện pháp nhân văn. Quy trình tìm gia đình thay thế cho trẻ khá phức tạp nhưng từ quy định pháp luật, có thể khái quát thành các bước cơ bản sau:
Bước 1. Tìm người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi, nếu không có thì tạm thời đưa vào Cơ sở nuôi dưỡng
a) Đối với trẻ em bị bỏ rơi
Theo quy định, ngay khi phát hiện có trẻ em bị bỏ rơi, UBND cấp xã nơi trẻ bị bỏ rơi có trách nhiệm lập biên bản trẻ bị bỏ rơi và niêm yết tại trụ sở UBND trong 07 ngày liên tục; đồng thời, phải tìm người hoặc tổ chức tạm thời nuôi dưỡng trẻ em trong thời gian này.
Hết thời hạn niêm yết mà vẫn không có thông tin về cha, mẹ đẻ của trẻ để trẻ được trở về với gia đình gốc của mình; nếu có người nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã xem xét, giải quyết việc nuôi con nuôi theo quy định của pháp luật; còn nếu không có người nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã lập hồ sơ tạm thời đưa trẻ em vào Cơ sở nuôi dưỡng.
b) Đối với trẻ em mồ côi không có người nuôi dưỡng hoặc trẻ em có cha, mẹ đẻ, người thân thích nhưng không có khả năng nuôi dưỡng
Gặp trường hợp này, người giám hộ, cha mẹ đẻ, người thân thích có trách nhiệm báo cáo UBND cấp xã nơi trẻ em thường trú để tìm gia đình thay thế cho trẻ em. Sau khi nhận được thông báo từ người dân, UBND cấp xã có trách nhiệm hỗ trợ nuôi dưỡng trẻ; đồng thời thông báo, niêm yết tại trụ sở UBND trong thời hạn 60 ngày để tìm người nhận trẻ em làm con nuôi.
Trong thời gian này, nếu có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã xem xét, giải quyết. Còn nếu hết thời gian trên, nếu không có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi thì UBND cấp xã lập hồ sơ đưa trẻ em vào Cơ sở nuôi dưỡng.
Bước 2. Tiếp tục tìm gia đình thay thế trong nước cho trẻ em đang tạm thời sinh sống ở Cơ sở nuôi dưỡng
a) Cơ sở nuôi dưỡng
Sau khi tiếp nhận trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em không nơi nương tựa, Cơ sở nuôi dưỡng có trách nhiệm đánh giá việc trẻ em cần được nhận làm con nuôi.
- Nếu có công dân Việt Nam thường trú ở trong nước nhận trẻ em làm con nuôi: Cơ sở nuôi dưỡng giao 01 bộ hồ sơ trẻ em cho người nhận con nuôi để thực hiện đăng ký việc nuôi con nuôi.
- Nếu không có công dân Việt Nam thường trú ở trong nước nhận trẻ em làm con nuôi: Cơ sở nuôi dưỡng lập hồ sơ trẻ em, xin ý kiến của cơ quan chủ quản. Cơ quan chủ quản có trách nhiệm có ý kiến, gửi kèm hồ sơ trẻ em cho Sở Tư pháp để thông báo tìm người nhận con nuôi.
b) Sở Tư pháp
* Nếu đang có công dân Việt Nam thường trú trong nước có đủ điều kiện nhận con nuôi nhưng chưa tìm được trẻ em làm con nuôi, đã đăng ký nhu cầu nhận con nuôi với Sở Tư pháp nơi họ thường trú: Sở Tư pháp giao 01 bộ hồ sơ trẻ em cho người nhận con nuôi và giới thiệu họ đến UBND cấp xã nơi có trụ sở của Cơ sở nuôi dưỡng để xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật.
* Nếu không có công dân Việt Nam thường trú trong nước đăng ký nhu cầu nhận nuôi con nuôi:
+ Đối với trẻ em khuyết tật, hoặc trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo (trẻ em bị sứt môi hở hàm ếch; trẻ em bị mù một hoặc cả hai mắt; trẻ em bị câm, điếc; trẻ em bị khoèo chân, tay; trẻ em không có ngón hoặc bàn chân, tay; trẻ em nhiễm HIV; trẻ em mắc các bệnh về tim; trẻ em không có hậu môn hoặc bộ phận sinh dục; trẻ em mắc các bệnh về máu; trẻ em bị khuyết tật khác hoặc mắc bệnh hiểm nghèo khác cần điều trị khẩn cấp hoặc cả đời): Sở Tư pháp xác nhận trẻ em đủ điều kiện được cho làm con nuôi và gửi Cục Con nuôi (Bộ Tư pháp) 01 bộ hồ sơ trẻ em để tìm người nhận con nuôi đích danh có điều kiện phù hợp với việc chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ em.
+ Đối với trẻ em không bị khuyết tật/mắc bệnh hiểm nghèo: Sở Tư pháp thông báo tìm người nhận trẻ em làm con nuôi 03 lần liên tiếp trên báo viết hoặc phương tiện thông tin đại chúng khác của tỉnh trong thời hạn 60 ngày.
· Trong thời hạn này, nếu có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi: Người đó liên hệ với UBND cấp xã nơi trẻ em thường trú để xem xét, giải quyết. Nếu việc nhận con nuôi đã hoàn thành thì UBND cấp xã báo cáo Sở Tư pháp để xóa tên trẻ em đó trong danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế
· Hết thời hạn này, nếu không có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi thì Sở Tư pháp gửi 01 bộ hồ sơ trẻ em cho Cục Con nuôi (Bộ Tư pháp) để Cục thông báo tìm người nhận con nuôi trong nước.
c) Cục Con nuôi
Sau khi nhận được hồ sơ của trẻ do Sở Tư pháp gửi, Cục Con nuôi có trách nhiệm thông báo tìm người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi trên Trang thông tin điện tử của Bộ Tư pháp trong thời hạn 60 ngày.
- Trong thời hạn này, nếu có có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi: Người đó liên hệ với UBND cấp xã nơi trẻ em thường trú để xem xét, giải quyết. Nếu việc nhận con nuôi đã hoàn thành thì UBND cấp xã báo cáo Cục Con nuôi để xóa tên trẻ em đó trong danh sách trẻ em cần tìm gia đình thay thế.
- Hết thời hạn này, nếu không có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi: Cục Con nuôi chuyển hồ sơ Sở Tư pháp nơi trẻ em thường trú để lập hồ sơ giới thiệu trẻ làm con nuôi người ở nước ngoài.
Bước 3. Tìm gia đình thay thế ở nước ngoài cho trẻ em không tìm được gia đình thay thế trong nước
Đối với trẻ em sau khi đã làm hết các bước 1, 2 trên mà vẫn không tìm được gia đình thay thế trong nước thì sẽ chuyển sang tìm gia đình thay thế ở nước ngoài cho trẻ em đó. Quy trình này thực hiện cụ thể như sau:
a) Sở Tư pháp
Sau khi nhận được hồ sơ của Cục Con nuôi về việc không tìm được gia đình thay thế trong nước cho trẻ, Sở Tư pháp có trách nhiệm kiểm tra, xác minh, nếu thấy trẻ em có đủ điều kiện để cho làm con nuôi nước ngoài thì hoàn thiện hồ sơ, gửi Cục Con nuôi để đưa vào Danh sách trẻ em được giới thiệu làm con nuôi người ở nước ngoài.
(Nếu trong thời gian kiểm tra, xác minh mà có người trong nước nhận trẻ em làm con nuôi thì người đó liên hệ với UBND cấp xã nơi trẻ em thường trú để xem xét, giải quyết; nếu việc nhận con nuôi đã hoàn thành thì UBND cấp xã báo cáo Sở Tư pháp để chấm dứt việc giới thiệu trẻ em làm con nuôi nước ngoài)
b) Cục Con nuôi
Khi nhận được hồ sơ của người nước ngoài có mong muốn nhận trẻ em Việt Nam làm con nuôi, Cục Con nuôi sẽ kiểm tra, thẩm định rồi chuyển hồ sơ của người nhận nuôi cho Sở Tư pháp nơi trẻ em thường trú để xem xét, giải quyết.
c) Sở Tư pháp
Khi nhận được hồ sơ do Cục Con nuôi chuyển đến, Sở Tư pháp có trách nhiệm xem xét, giới thiệu trẻ em làm con nuôi ở nước ngoài.
(Theo quy định, sau khi giới thiệu trẻ làm con nuôi, Sở Tư pháp báo cáo UBND tỉnh xem xét quyết định. Nếu UBND tỉnh đồng ý thì Sở Tư pháp chuyển hồ sơ cho Cục Con nuôi; nếu không đồng ý thì Sở Tư pháp phải giới thiệu lại. Tuy nhiên, hiện UBND tỉnh đã ủy quyền cho Sở Tư pháp nên không cần phải thực hiện công đoạn này)
d) Cục Con nuôi
Kiểm tra hồ sơ giới thiệu trẻ em làm con nuôi do Sở Tư pháp chuyển đến. Nếu đủ điều kiện thì thông báo cho phía người nhận nuôi và cơ quan có thẩm quyền của nước nơi người nhận con nuôi thường trú; nếu không đủ điều kiện thì báo lại cho Sở Tư pháp.
Nếu cơ quan có thẩm quyền của nước nơi người nhận con nuôi thường trú có văn bản thông báo về người nhận con nuôi đồng ý nhận nuôi đối với trẻ em được giới thiệu, đồng thời xác nhận trẻ em sẽ được nhập cảnh và thường trú tại đất nước của họ thì Cục Con nuôi thông báo lại cho Sở Tư pháp. Còn nếu trẻ em được giới thiệu bị từ chối thì phải chờ lần giới thiệu khác.
e) Sở Tư pháp
Sau khi nhận được thông báo của Cục Con nuôi, Sở Tư pháp thừa ủy quyền của UBND tỉnh, quyết định việc cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài và thông báo cho người nhận con nuôi trực tiếp đến Việt Nam để nhận con nuôi. Sau khi họ đến, Sở Tư pháp tổ chức lễ giao, nhận con nuôi; gửi quyết định của UBND tỉnh về việc cho trẻ em làm con nuôi nước ngoài cho UBND cấp xã nơi thường trú của trẻ em và cho Cục Con nuôi (để gửi cho Bộ Ngoại giao nhằm thông báo cho Cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài về việc trẻ em được nhận làm con nuôi để thực hiện biện pháp bảo hộ trẻ em trong trường hợp cần thiết)./.
Hoàng Nguyên
