Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo - Khó khăn, vướng mắc và một số giải pháp khắc phục
Thời gian qua, nhìn chung các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh đã thực hiện tốt công tác xử lý, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Qua đó, đã góp phần đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Qua theo dõi, nắm bắt kết quả công tác xử lý, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh thì hầu hết người dân khi thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo đều chấp hành đúng quy định của Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng người dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo không đúng quy định, gửi đơn thư khiếu nại, tố cáo đến nhiều cơ quan, đơn vị, tính chất của các vụ việc khiếu nại, tố cáo ngày càng phức tạp, kéo dài, cùng với tình trạng đơn thư chuyển lòng vòng…, gây lãng phí thời gian, công sức, chi phí của các cơ quan nhà nước cũng như của chính bản thân người khiếu nại, tố cáo. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân có tâm lý muốn gửi đơn vượt cấp, gửi đơn đến nhiều cơ quan, tổ chức với mong muốn được sự quan tâm, chỉ đạo từ các cơ quan cấp trên và thông qua đó, sẽ có sự chỉ đạo, giám sát, đôn đốc, kiểm tra đối với cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết vụ việc khiếu nại, tố cáo. Đồng thời, có tình trạng người khiếu nại, tố cáo lợi dụng mạng xã hội để đăng tải nội dung khiếu nại, tố cáo nhằm tìm kiếm sự đồng thuận, ủng hộ, cũng như nhờ dư luận xã hội tác động, gây áp lực đến các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền giải quyết vụ việc khiếu nại, tố cáo theo hướng có lợi cho mình.
Phần lớn các đơn thư khiếu nại, tố cáo hiện nay tập trung chủ yếu vào lĩnh vực đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, công tác cán bộ, việc giải quyết các chế độ chính sách…, đặc biệt là tình trạng liên kết, kích động khiếu nại, tố cáo đông người về lĩnh vực đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư khi thực hiện các dự án về giao thông, chỉnh trang đô thị, xây dựng các trung tâm thương mại, nhà ở, khu tái định cư...
Về hình thức của các đơn thư khiếu nại, tố cáo của người dân thì rất đa dạng, về nội dung thì phức tạp, khó xử lý, như: đơn vừa có nội dung khiếu nại, vừa có nội dung tố cáo, có khi còn kèm theo cả các kiến nghị, phản ánh; tuy nhiên, sau khi xử lý đơn thư thì các trường hợp có nội dung khiếu nại, tố cáo đúng thì không nhiều, nhưng các nội dung mang tính chất vu khống, xuyên tạc, hạ thấp uy tín… cũng không ít. Đồng thời, tình trạng người khiếu nại, tố cáo mặc dù không có chứng cứ cụ thể, rõ ràng để chứng minh cho nội dung khiếu nại, tố cáo của mình, nhưng vẫn vô tư xuyên tạc, vu khống, nói xấu, bôi nhọ, hạ thấp uy tín của cán bộ, công chức và các cơ quan nhà nước nhưng rất ít khi bị xử lý.
Thực tế hiện nay các cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hay xử lý nội dung tố cáo thường không quan tâm, chú trọng đến việc xử lý người khiếu nại, tố cáo có hành vi khiếu nại, tố cáo sai sự thật hoặc xúc phạm, vu khống. Thông thường thì sau khi tiến hành kiểm tra, xác minh đều kết luận những nội dung khiếu nại, tố cáo là không có cơ sở giải quyết, còn đối với các hành vi khiếu nại, tố cáo sai sự thật, vu khống, xúc phạm, hạ uy tín, bôi nhọ…, thì lại bỏ qua, dẫn đến tình trạng coi thường pháp luật của một bộ phận người khiếu nại, tố cáo.
Mặt khác, theo quy định trước đây thì Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện là người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai hoặc giải quyết tố cáo tiếp, nhưng sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thì các vụ việc này thuộc thẩm quyền giải quyết của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh. Đây là thách thức lớn đối với đội ngũ tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh. Trong khi đó, công tác tiếp công dân, tham mưu xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo ở Ủy ban nhân dân cấp xã đang gặp khó khăn do không có cơ quan thanh tra, không có bộ phận chuyên trách thực hiện công tác tiếp dân như Ban tiếp công dân của Ủy ban nhân dân cấp huyện trước đây mà chủ yếu do công chức Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, hoặc công chức làm công tác tư pháp kiêm nhiệm thực hiện. Tuy nhiên, đội ngũ công chức cấp xã hiện nay về cơ bản còn thiếu, chất lượng chưa đồng đều, một số còn hạn chế về trình độ, năng lực nên gặp khó khăn trong việc phân định thẩm quyền giải quyết, tập hợp hồ sơ tài liệu liên quan, cũng như tham mưu, xử lý giải quyết khiếu nại, tố cáo đúng quy định...
Theo quy định của Luật Khiếu nại nghiêm cấm các hành vi: Cố tình khiếu nại sai sự thật; kích động, xúi giục, cưỡng ép, dụ dỗ, mua chuộc, lôi kéo người khác tập trung đông người, gây rối an ninh, trật tự công cộng; lợi dụng việc khiếu nại để tuyên truyền chống Nhà nước, xâm phạm lợi ích của Nhà nước, xuyên tạc, vu khống, đe dọa, xúc phạm uy tín, danh dự của cơ quan, tổ chức, người có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, người thi hành nhiệm vụ, công vụ… Luật Tố cáo thì nghiêm cấm các hành vi: Cố ý tố cáo sai sự thật; cưỡng ép, lôi kéo, kích động, dụ dỗ, mua chuộc người khác tố cáo sai sự thật; sử dụng họ tên của người khác để tố cáo; mua chuộc, hối lộ, đe dọa, trả thù, xúc phạm người giải quyết tố cáo; lợi dụng quyền tố cáo để tuyên truyền chống Nhà nước, xâm phạm lợi ích của Nhà nước; gây rối an ninh, trật tự công cộng; xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác; đưa tin sai sự thật về việc tố cáo và giải quyết tố cáo.
Người khiếu nại, người tố cáo có hành vi vi phạm thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, mặc dù pháp luật đã quy định rõ các hình thức xử lý vi phạm, nhưng những hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo nhìn chung vẫn chưa được xử lý trên thực tế do còn thiếu chế tài cụ thể.
Từ những khó khăn, vướng mắc trên, để thực hiện tốt công tác xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thời gian đến, thiết nghĩ, cần phải thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau đây:
- Các cơ quan, đơn vị, địa phương thường xuyên tuyên truyền, phổ biến sâu rộng pháp luật khiếu nại, tố cáo, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và người dân. Cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo phải thực hiện nghiêm các quy trình nghiệp vụ tiếp nhận, xử lý và giải quyết khiếu nại, tố cáo đúng pháp luật, trọng tâm là xử lý, giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh phức tạp, kéo dài, vượt cấp để củng cố niềm tin của người dân đối với chính quyền, nhất là cấp cơ sở.
- Thực hiện nghiêm túc việc công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, đơn vị, địa phương, tạo điều kiện để người dân thực hiện đầy đủ các quyền khiếu nại, tố cáo cũng như thực hiện quyền giám sát việc thực thi công vụ của các cơ quan nhà nước và của cán bộ, công chức trong quá trình giải quyết khiếu nại, tố cáo. Phát huy vai trò của luật sư, luật gia và các trung tâm trợ giúp pháp lý, trung tâm tư vấn pháp luật tích cực tham gia vào công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo.
- Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng tiếp công dân, xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo cho công chức ngành Thanh tra, nhất là đội ngũ công chức cấp xã làm công tác này; về lâu dài cần có công chức chuyên trách tiếp công dân, tham mưu xử lý, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo ở cấp xã; đồng thời, quan tâm đầu tư, áp dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
- Cơ quan thanh tra tỉnh đẩy mạnh thanh tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về công tác tiếp công dân, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định; chú trọng việc thanh tra trách nhiệm của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã trong việc thực hiện các quy định pháp luật nêu trên.
- Tiếp tục hoàn thiện thể chế về khiếu nại, tố cáo, cụ thể là sớm ban hành Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo và triển khai thực hiện nghiêm túc, nhằm góp phần hạn chế hành vi vi phạm pháp luật về khiếu nại, tố cáo./.
