Tăng cường tính minh bạch, hiệu quả việc công khai tài sản, thu nhậptrong công tác phòng, chống tham nhũng hiện nay
Việc thực hiện kê khai tài sản và thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn nhằm đảm bảo tính minh bạch, giảm thiểu các hành vi tham nhũng được quy định tại Luật Phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, qua một thời gian triển khai, cơ chế này đã bộc lộ những hạn chế nhất định làm cho hiệu quả kiểm soát tài sản, thu nhập chưa đạt tiêu chí đặt ra. Bởi vậy, cần thiết phải nhấn mạnh vai trò của xã hội và các tổ chức dân sự trong tham gia giám sát việc kê khai tài sản và thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.
Tuy nhiên, vấn đề cơ bản hiện nay nằm ở việc thiếu các quy định về biện pháp công khai đầy đủ thông tin kê khai tài sản, thu nhập cho người dân và tổ chức xã hội. Việc công khai bản kê khai chủ yếu chỉ thực hiện trong nội bộ các cơ quan công quyền, điều này đã hạn chế sự tham gia của người dân và xã hội trong việc tham gia phát hiện và phê phán những biểu hiện tham nhũng, tiêu cực; làm giảm đi tính minh bạch của hệ thống, làm cho việc kiểm tra, phát hiện những bất hợp pháp trong tài sản và thu nhập trở nên khó khăn hơn. Một trong những giải pháp được đề xuất là mở rộng việc thu thập thông tin tài sản và thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn thông qua sự giám sát của tổ chức xã hội và người dân. Việc tạo điều kiện cho tổ chức xã hội và người dân tham gia vào quá trình kiểm tra và giám sát sẽ nâng cao hiệu quả của việc phát hiện tài sản và các khoản thu nhập bất hợp pháp. Tại Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/5/2012, Ban Chấp hành Trung ương đã nêu rõ yêu cầu sửa đổi Luật Phòng, chống tham nhũng để mở rộng phạm vi công khai tài sản. Tuy nhiên, quá trình thảo luận sửa đổi quy định này gặp nhiều khó khăn, chủ yếu là do lo ngại về vấn đề an toàn và quyền riêng tư của người kê khai. Trong khi đó, các quy định về kê khai và kiểm soát tài sản thu nhập hiện nay hết sức dàn trải, rắc rối và trên thực tế gây khó khăn, tốn kém trong quá trình tổ chức thực hiện, việc công khai bản kê khai tài sản, thu nhập và trách nhiệm giải trình của người kê khai vẫn mang nặng tính hình thức cần được đổi mới trong thời gian tới.
Một Vấn đề khó khăn nữa hiện nay là làm sao cân bằng giữa quyền vcông khai thông tin để xã hội có thể giám sát và quyền bảo vệ đời tư của cá nhân. Tại một số quốc gia, việc công khai thông tin tài sản của người có chức vụ trong bộ máy cơ quan công quyền đã được thảo luận nhiều, nhằm tăng cường minh bạch và giảm thiểu tham nhũng nhưng vẫn còn những lo ngại về việc xâm phạm quyền riêng tư và sự an toàn của người kê khai. Do vậy, cần phải có cơ chế linh hoạt để vừa đảm bảo tính minh bạch, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của cán bộ. Hệ thống công khai tài sản phải cân bằng giữa việc cho phép công chúng giám sát và bảo vệ quyền riêng tư của người kê khai tài sản.
Để cải thiện hệ thống kê khai tài sản, thu nhập, trước hết cần mở rộng khả năng tiếp cận của người dân và tổ chức xã hội đối với thông tin về bản kê khai tài sản, thu nhập. Việc tiếp cận này cũng cần phải đi kèm với các quy định rõ ràng về trách nhiệm và mục đích sử dụng thông tin. Đồng thời, cần nghiên cứu để mở rộng khả năng tiếp cận của người dân và xã hội đối với các thông tin về bản khai tài sản, thu nhập theo hướng người có yêu cầu phải nêu rõ lý do, cam kết không sử dụng thông tin vào mục tiêu bất hợp pháp và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc sử dụng thông tin đó. Mặt khác, cần khuyến khích cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức chủ động trong việc khai báo thông tin tài sản, thu nhập của mình, nhất là những người tham gia tranh cử hoặc được bổ nhiệm vào các vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị. Việc công khai này sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và củng cố lòng tin của người dân vào hệ thống quản lý nhà nước.
Tóm lại, việc kê khai tài sản và thu nhập là một trong những công cụ quan trọng để đẩy mạnh công tác phòng, chống tham nhũng, nhưng cơ chế này cũng cần thiết phải sớm được cải tiến, hoàn thiện để phát huy tối đa hiệu quả trên thực tế. Việc mở rộng giám sát của xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn sẽ góp phần xây dựng một hệ thống quản lý công “minh bạch, liêm chính” và hiệu quả./.
Bảo Hân
