Nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản: Nhìn từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk
Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2024/NĐ-CP ngày 25/4/2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt triển khai các giải pháp phòng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), hướng tới phát triển ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm. Thực tiễn tổ chức thi hành Nghị định trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk cho thấy nhiều kết quả tích cực bước đầu, đồng thời cũng bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc cần được nhìn nhận toàn diện để đề xuất các giải pháp phù hợp trong giai đoạn tới
Qua tổng kết cho thấy, công tác chỉ đạo, điều hành triển khai thi hành Nghị định số 38/2024/NĐ-CP trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk được thực hiện kịp thời, nghiêm túc và có tính kế thừa, liên tục, kể cả trong bối cảnh sáp nhập tỉnh. UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các lực lượng liên quan chủ động quán triệt, phổ biến nội dung Nghị định đến các sở, ngành, địa phương ven biển, bảo đảm các quy định mới nhanh chóng được triển khai đồng bộ trong thực tiễn quản lý nhà nước.
Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai với nhiều hình thức linh hoạt, gắn chặt với các chương trình, kế hoạch chống khai thác IUU. Nội dung Nghị định số 38/2024/NĐ-CP được lồng ghép trực tiếp trong các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ xử phạt vi phạm hành chính; đồng thời được lực lượng kiểm ngư, biên phòng, ban quản lý cảng cá tuyên truyền trực tiếp đến từng chủ tàu, thuyền trưởng, ngư dân thông qua việc phát tài liệu, giải thích cụ thể các hành vi vi phạm và mức xử phạt. Cách tiếp cận này đã góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, tạo sự chuyển biến rõ nét trong ý thức chấp hành pháp luật của cộng đồng ngư dân.
Về kết quả xử lý vi phạm hành chính, số liệu cho thấy tình hình vi phạm trong lĩnh vực thủy sản có xu hướng giảm; nhiều hành vi vi phạm nghiêm trọng không còn phát sinh, đặc biệt là hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài. Tổng số 93 vụ vi phạm với tổng số tiền xử phạt trên 1,35 tỷ đồng đều đã được xử lý dứt điểm, thu nộp đầy đủ theo quy định, thể hiện tính nghiêm minh và hiệu lực thực thi của pháp luật. Những kết quả này không chỉ góp phần lập lại trật tự, kỷ cương trong hoạt động khai thác, nuôi trồng thủy sản mà còn đóng góp tích cực vào nỗ lực chung của cả nước trong việc gỡ “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn thi hành Nghị định số 38/2024/NĐ-CP cũng cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc, xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Trước hết, hoạt động khai thác thủy sản có tính chất đặc thù cao, diễn ra trên vùng biển rộng, thời gian hoạt động không cố định, chủ yếu vào ban đêm, gây khó khăn lớn cho công tác kiểm tra, giám sát và phát hiện hành vi vi phạm. Việc quản lý đội tàu cá tại các bến bãi truyền thống, bến ngang, luồng lạch nhỏ càng làm gia tăng áp lực cho lực lượng thực thi nhiệm vụ.
Đáng chú ý là những vướng mắc liên quan đến hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS). Thực tế cho thấy, việc mất kết nối VMS diễn ra với nhiều nguyên nhân khác nhau, từ lỗi thiết bị, chất lượng tín hiệu nhà mạng đến điều kiện thời tiết và môi trường biển. Trong khi đó, quy định pháp luật hiện hành chưa phân định rõ trách nhiệm trong các trường hợp mất kết nối không do lỗi chủ tàu hoặc thuyền trưởng, dẫn đến lúng túng trong việc xác định căn cứ xử phạt, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật.
Ngoài ra, lực lượng kiểm ngư và các đơn vị làm nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra, kiểm soát nghề cá còn thiếu về số lượng, chủ yếu thực hiện kiêm nhiệm, trong khi yêu cầu công việc đòi hỏi cường độ cao, thời gian làm việc kéo dài, thậm chí 24/24 giờ. Điều kiện phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát trên biển còn hạn chế; chế độ tiền lương, phụ cấp, công tác phí, làm thêm giờ chưa tương xứng với tính chất lao động đặc thù, ảnh hưởng đến động lực và hiệu quả công tác của lực lượng thực thi nhiệm vụ.
Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên trước hết xuất phát từ sự chưa đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn quản lý nghề cá. Một số quy định của pháp luật lao động về thời gian làm việc, làm thêm giờ chưa phù hợp với đặc thù của lực lượng làm việc tại các cảng cá, bến cá và trên biển. Bên cạnh đó, chưa có cơ chế chính sách riêng đủ mạnh để thu hút, giữ chân và bảo đảm điều kiện làm việc cho lực lượng kiểm ngư và các đơn vị liên quan.
Từ thực tiễn nêu trên, để nâng cao hiệu quả thi hành Nghị định số 38/2024/NĐ-CP trong thời gian tới, cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.
Trước hết, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng sát thực tiễn, khả thi. Trên cơ sở tổng kết thi hành, cần xem xét sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 38/2024/NĐ-CP, trong đó có việc bổ sung hành vi vi phạm và biện pháp khắc phục hậu quả đối với các cơ sở nuôi trồng thủy sản xây dựng không đúng quy định về sử dụng đất, khu vực biển, bảo đảm tính răn đe và khả năng cưỡng chế thực thi.
Thứ hai, tăng cường năng lực tổ chức thi hành pháp luật thông qua việc củng cố lực lượng kiểm ngư và các đơn vị kiểm tra, kiểm soát nghề cá theo hướng chuyên nghiệp, chuyên trách; đầu tư phương tiện, trang thiết bị hiện đại; đồng thời nghiên cứu, đề xuất cơ chế chính sách đặc thù về tiền lương, phụ cấp, làm thêm giờ phù hợp với tính chất lao động đặc thù của lực lượng này.
Thứ ba, đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng đi vào chiều sâu, lấy ngư dân làm trung tâm, kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền, hướng dẫn và kiểm tra, xử lý nghiêm minh. Việc giúp ngư dân hiểu đúng, hiểu đủ và tự giác chấp hành pháp luật sẽ là giải pháp bền vững, lâu dài để giảm vi phạm.
Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ trong quản lý nghề cá, đặc biệt là nâng cao chất lượng hệ thống giám sát hành trình tàu cá, hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các lực lượng chức năng, qua đó giảm phụ thuộc vào phương thức kiểm tra thủ công và nâng cao hiệu quả giám sát, xử lý vi phạm.
Có thể khẳng định, việc thi hành Nghị định số 38/2024/NĐ-CP tại tỉnh Đắk Lắk đã đạt được những kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy sản. Tuy nhiên, để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống và phát huy tác dụng bền vững, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực tổ chức thi hành và triển khai đồng bộ các giải pháp phù hợp với đặc thù của ngành và điều kiện thực tiễn của địa phương./.
Hà Ngân
