Nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo
Như chúng ta đã biết, hiện nay nước ta đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, nhằm tiếp tục thi hành Hiến pháp năm 2013, Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII và các chủ trương của Đảng về tăng cường kiểm soát quyền lực, đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ liêm chính, kiến tạo, phát triển. Trong đó, vấn đề nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính, bảo vệ quyền của người khiếu nại, tố cáo, bảo vệ uy tín của cơ quan giải quyết khiếu nại, tố cáo trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân là một trong những nhiệm vụ quan trọng và mang tính thời sự.
Tuy nhiên, trong thời gian qua kết quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính của các cấp, các ngành vẫn chưa cao, hiệu quả thấp, một số vụ việc giải quyết khiếu nại, tố cáo còn chưa thật sự khách quan, công tâm gây bất bình trong dư luận, tạo xung đột xã hội một cách không cần thiết, làm mất uy tín của cơ quan nhà nước, đi ngược lại với chủ trương, đường lối bảo đảm, bảo vệ quyền khiếu nại, tố cáo của Đảng và Nhà nước. Lý do nằm trong chính nội tại, bản chất của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính là không giải quyết được mâu thuẫn giữa thực hiện quyền lực Nhà nước và việc khắc phục nguy cơ lộng quyền, lạm quyền của chính cơ quan thực hiện quyền lực Nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính.
Một trong những hiện tượng đáng quan tâm trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính hiện nay là vẫn còn trình trạng lạm dụng quyền lực từ phía người có thẩm quyền hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo thực hiện không đúng trình tự, thủ tục, không đầy đủ các quy định của pháp luật hoặc vượt quá thẩm quyền cho phép. Bên cạnh đó, còn có thái độ thờ ơ, sách nhiễu, hách dịch, coi thường người khiếu nại, tố cáo,… trong quá trình thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của người giải quyết khiếu nại, tố cáo, đi ngược với tinh thần phục vụ Nhân dân, gây bất bình và góp phần làm cho tình trạng khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài. Mặt khác, trên thực tế việc kiểm soát quyền lực trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính hiệu quả chưa cao. Kiểm soát quyền lực trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính từ phía Quốc hội, Hội đồng nhân dân còn mang tính hình thức; kiểm soát quyền lực từ phía cơ quan tư pháp đối cơ quan hành pháp, cơ quan hành chính về giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính chưa hiệu quả; kiểm soát trong nội bộ cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính từ Trung ương xuống địa phương chưa được tăng cường. Trong khi đó, vai trò giám sát của Nhân dân, của xã hội đối với hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính chưa được phát huy; sự vào cuộc của các cơ quan báo chí phát hiện hành vi lạm quyền, lộng quyền trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính chưa nhiều; đặc biệt là công tác giám sát, kiểm tra của Đảng đối với hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính chưa thực sự rõ nét,… dẫn đến thực trạng phổ biến là quyền lực Nhà nước bị hoặc có nguy cơ bị một số chủ thể có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính lạm dụng, quyền của người khiếu nại, tố cáo hành chính không được bảo đảm, thậm chí bị xâm hại, gây mất uy tín của Nhà nước, của cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính.
Trước thực trạng trên, việc nghiên cứu những vấn đề mang tính pháp lý và thực tiễn về kiểm soát quyền lực trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính, từ đó đề xuất các giải pháp đột phá nhằm tăng cường kiểm soát quyền lực trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính là vấn đề mang tích cấp bách, cần được quan tâm ở nước ta trong tình hình hiện nay. Vấn đề đầu tiên là cần phải đổi mới, thống nhất mô hình tổ chức và hoạt động tiếp công dân tại các cơ quan hành chính các cấp; đổi mới cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính, trước hết là đổi mới quy trình, cách thức giải quyết, nhất là bỏ qua khâu giải quyết lần đầu của người có quyết định hành chính, hành vi hành chính, vì thực tế thời gian vừa qua đã chứng minh việc giải quyết lần đầu này là không hiệu quả, làm kéo dài thời gian giải quyết khiếu nại. Như vậy, nếu công dân không nhất trí với quyết định hành chính, hành vi hành chính, cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành đó xâm hại trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ thì có thể khiếu nại lên thủ trưởng cơ quan cấp trên trực tiếp hoặc khởi kiện tại tòa án. Mặt khác, cần có quy trình giải quyết giản đơn/rút gọn, phân loại các khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hành chính, hành vi hành chính ở từng cấp khác nhau để xác định thời hạn thụ lý và cách thức giải quyết cho phù hợp. Ví dụ: đối với cấp xã, quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính cần được rút gọn, đồng thời, thời gian giải quyết cũng cần điều chỉnh ngắn hơn so với cấp huyện, tương tự như vậy thì ở cấp tỉnh thời gian giải quyết cũng cần điều chỉnh dài hơn so với cấp huyện. Ngoài ra, các quy trình giải quyết khiếu nại, tố cáo cần đảm bảo sự thông suốt, thống nhất, đồng bộ giữa công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư với thụ lý, thẩm tra, xác minh nội dung khiếu nại, tố cáo và thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại, kết luận nội dung tố cáo. Mặt khác, cùng với việc nghiên cứu, xây dựng mô hình hệ thống cơ quan giải quyết khiếu nại, tố cáo chuyên trách từ Trung ương đến địa phương hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với tình hình thực tế hiện nay, thì cần thiết phải ban hành quy định của Đảng về quy định kiểm soát quyền lực trong giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính; gắn với tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm kiểm soát hiệu quả và thời gian giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính./.
Bảo Hân
