Một số giải pháp tăng cường xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh
Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước ta nhằm huy động nguồn lực xã hội cho công tác này. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai chính sách này còn gặp nhiều khó khăn, hạn chế và cần có những giải pháp thiết thực, phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.
Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những nội dung được quy định trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 3 và Điều 4) và được Đảng ta tiếp tục chỉ đạo, định hướng trong Kết luận số 80-KL/TW ngày 20/6/2020 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, Nhân dân: “công tác phổ biến, giáo dục pháp luật… là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò nòng cốt, phát huy sự tham gia chủ động, tích cực của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp và của mọi người dân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật…”; “Đa dạng hóa nguồn lực xã hội cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”.
Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có thể hiểu là quá trình mở rộng, huy động sự tham gia của các chủ thể xã hội (cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân) và các nguồn lực xã hội (kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, phương tiện…) đóng góp cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Thực hiện xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một trong những chính sách của Nhà nước ta về phổ biến, giáo dục pháp luật[1] và được giao cho các Bộ, ngành, UBND các cấp tổ chức thực hiện[2].
Thời gian qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền trên địa bàn tỉnh đã thưởng xuyên chỉ đạo thực hiện công tác xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, kết quả thực hiện còn khiêm tốn, sự tham gia của các nguồn lực ngoài nhà nước đối với công tác này vẫn còn hạn chế. Việc triển khai công tác này trên địa bản tỉnh mới chỉ dừng lại ở việc huy động sự tham gia của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng các dân tộc thiểu số, hưu trí… thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật hay giảng viên, giáo viên hỗ trợ cho hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật của ngành giáo dục… Đồng thời, xây dựng, thành lập một số mô hình xã hội hóa hoạt động PBGDPL như: Tổ truyền thông cộng đồng; Câu lạc bộ liên thế hệ hỗ trợ giúp nhau; Ba an toàn về an ninh trật tự tại Giáo xứ Kim Phát, Đông Sơn… Việc huy động kinh phí xã hội hóa hỗ trợ cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở các sở, ngành, địa phương chưa được chú trọng, hầu hết là tài trợ, hỗ trợ cho một số cuộc thi, hội thi tìm hiểu pháp luật có quy mô lớn. Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến việc thực hiện công tác này, trước hết là do quy định của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật về phạm vi và mức độ xã hội hóa còn chung chung. Tại Điều 4 của Luật chỉ quy định: “Nhà nước khuyến khích và có chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tham gia thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật; huy động các nguồn lực xã hội đóng góp cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”. Do đó, việc xác định mức độ xã hội hóa và những việc mà tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân (ngoài Nhà nước) được thực hiện để vừa tăng cường hiệu quả cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và vừa đảm bảo cho công tác quản lý và giữ vai trò kiểm soát của Nhà nước còn bỏ ngỏ. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân tham gia thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật hoặc hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất, phương tiện cho hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cũng chưa thực sự cụ thể (số lượng, hình thức, cơ quan/tổ chức có trách nhiệm hỗ trợ…); các biện pháp, nhiệm vụ, lộ trình thực hiện xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa được đề cập đến… Mặt khác, tỉnh Đắk Lắk vẫn còn là một tỉnh nghèo, điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn nên các nguồn lực đa số tập trung phát triển kinh tế, cải thiện đời sống người dân; số lượng doanh nghiệp vừa và lớn trên địa bàn tỉnh còn ít; các cơ quan, đơn vị chưa có những giải pháp khả thi, thiết thực thu hút sự hỗ trợ, tham gia của đông đảo tổ chức, cá nhân có tâm huyết, có chuyên môn và mong muốn tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân…
Để tăng cường xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong thời gian tới, các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh cần thay đổi cách thức thực hiện, nghiên cứu một số giải pháp, hình thức huy động nguồn lực sau:
Thứ nhất, tăng cường các hoạt động ký kết phối hợp giữa đội ngũ luật sư, Đoàn Luật sư, các tổ chức chính trị - xã hội nghề nghiệp của những người làm công tác pháp luật với các sở, ngành, UBND các cấp trong công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật, tư vấn pháp luật miễn phí cho người dân và các đối tượng yếu thế trên địa bàn tỉnh nhằm phát huy vai trò của những tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước này.
Thứ hai, đối với việc huy động nguồn lực về vật chất, thay vì kêu gọi kinh phí bằng tiền để hỗ trợ cho các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật thì chuyển sang thu hút sự hỗ trợ bằng sản phẩm của các tổ chức, doanh nghiệp có uy tín, có sản phẩm tốt (khuyến khích lựa chọn các sản phẩm trong Chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP) để tài trợ cho các hội thi, cuộc thi tìm hiểu pháp luật. Đồng thời thực hiện quảng bá sản phẩm cho các doanh nghiệp tài trợ. Từ đó thiết lập được cơ chế hợp tác giữa hai bên nhằm đạt được hiệu quả cao trong xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Thứ ba, tăng cường chủ trì, phối hợp với các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong các tổ chức, doanh nghiệp bằng các hình thức phù hợp như: kết hợp teambuilding với các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, đố vui có thưởng với các nội dung liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của người lao động, người sử dụng lao động.
Thứ tư, tổ chức các hoạt động tuyên truyền trực quan sinh động như: pano, áp phích… hoặc đổi mới hình thức thể hiện của các tài liệu pháp luật như: in ấn các nội dung pháp luật trên lịch để bàn, sổ tay… theo đó huy động sự tài trợ kinh phí của các doanh nghiệp và thực hiện quảng bá cho các doanh nghiệp bằng cách gắn logo của doanh nghiệp trên các sản phẩm tuyên truyền pháp luật đó.
Thứ năm, huy động các điều kiện vật chất sẵn có của các tổ chức, doanh nghiệp như hội trường, âm thanh, ánh sáng, sân khấu, không gian rộng….để tổ chức các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trực tiếp như: tổ chức hội nghị tuyên truyền pháp luật; hội thi/cuộc thi tìm hiểu pháp luật; diễn đàn/tọa đàm trao đổi…
Thứ sáu, tăng cường tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trên mạng xã hội, truyền hình và huy động sự tham gia tài trợ của các doanh nghiệp, đồng thời, thực hiện quảng bá hình ảnh của doanh nghiệp trên các trang mạng xã hội đó, cũng như trong thời gian phát sóng cuộc thi.
Xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một nhiệm vụ hết sức lâu dài, đòi hỏi phải có các giải pháp, phương thức khác nhau, phù hợp với điều kiện, tình hình thực tế của các chủ thể tham gia. Để chính sách này thật sự trở thành giải pháp quan trọng tăng cường và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần sự quan tâm, chung tay, vào cuộc một cách quyết liệt hơn nữa của các cấp, các ngành và toàn xã hội./.
Diễm Xuân
[1] Khoản 3 Điều 3 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật.
[2] Điều 2, 3 và 4 Nghị định số 28/2013/NĐ-CP ngày 04/4/2013 về quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật.
