CẦN TIẾP TỤC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ QUẢN LÝ, PHÁT TRIỂN CỤM CÔNG NGHIỆP
Thể chế, chính sách đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Đối với quản lý, phát triển cụm công nghiệp, thể chế có tác động thúc đẩy, định hướng để cụm công nghiệp phát triển bền vững, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu theo từng giai đoạn. Vì vậy, trong thời gian qua, các cấp, các ngành luôn nỗ lực hoàn thiện công tác thể chế nói chung và thể chế quản lý, phát triển cụm công nghiệp nói riêng nhằm tạo khung pháp lý đầy đủ, rõ ràng, để đẩy mạnh hơn nữa việc phát triển cụm công nghiệp, góp phần thực hiện thành công mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo chủ trương của Đảng.
Hệ thống văn bản pháp luật về quản lý, phát triển cụm công nghiệp ở Trung ương và ở tỉnh từng bước hoàn thiện theo thời gian, nhằm phù hợp với yêu cầu phát triển cụm công nghiệp theo từng giai đoạn.
Ở Trung ương, văn bản quy phạm pháp luật chính thức, đầu tiên điều chỉnh trực tiếp đối với hoạt động cụm công nghiệp là Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg ngày 19/8/2009 của Thủ tướng Chính phủ về quy chế quản lý cụm công nghiệp. Để triển khai quyết định này, Bộ Công thương đã ban hành Thông tư số 39/2009/TT-BCT ngày 28/12/2009 quy định thực hiện một số nội dung của Quy chế quản lý cụm công nghiệp ban hành kèm theo Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg. Qua một thời gian triển khai thi hành, các văn bản này đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế, vì vậy, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 68/2017/NĐ-CP ngày 25/5/2017 về quản lý, phát triển cụm công nghiệp (Nghị định này được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 66/2020/NĐ-CP ngày 11/6/2020), bãi bỏ Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg. Bên cạnh đó, Bộ trưởng Bộ Công thương đã ban hành Thông tư số 15/2017/TT-BCT ngày 31/8/2017 quy định, hướng dẫn thực hiện một số nội dung của Nghị định số 68/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 28/2020/TT-BTC). Sự ra đời của Nghị định số 68/2017/NĐ-CP và Nghị định số 66/2020/NĐ-CP là bước ngoặt quan trọng trong hoàn thiện thể chế phát triển cụm công nghiệp; các Nghị định này đã tạo hành lang pháp lý thống nhất từ quy hoạch, thành lập, đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật, thu hút đầu tư trong cụm công nghiệp. Đồng thời, chấn chỉnh việc phát triển cụm công nghiệp tự phát trước đây; góp phần thu hút đầu tư phát triển cụm công nghiệp. Tuy nhiên, qua quá trình triển khai cho thấy, một số quy định tại các Nghị định nêu trên chưa thống nhất với Luật Đầu tư năm 2020; Luật Đất đai 2013 và Nghị định hướng dẫn thi hành...; đồng thời, một số nội dung tại các Nghị định chưa phù hợp với thực tiễn quản lý, phát triển cụm công nghiệp, gây khó khăn, vướng mắc cho các địa phương trong quá trình thành lập, mở rộng cụm công nghiệp.
Để tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về quản lý, phát triển cụm công nghiệp; kịp thời tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn, ngày 15/3/2024, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 32/2024/NĐ-CP về quản lý, phát triển cụm công nghiệp (Nghị định chính thức có hiệu lực kể từ ngày 01/5/2024, thay thế Nghị định số 68/2017/NĐ-CP và Nghị định số 66/2020/NĐ-CP). Theo đó, để phù hợp với quy định khoản 2 Điều 149 Luật Đất đai năm 2013 về cơ chế cho thuê đất đầu tư kinh doanh hạ tầng cụm công nghiệp và phát huy hiệu quả hoạt động của các cụm công nghiệp do doanh nghiệp làm chủ đầu tư hạ tầng thời gian qua, Nghị định số 32/2024/NĐ-CP quy định mô hình chủ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp là các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức được thành lập, hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp (khoản 3 Điều 2). Về ưu đãi đầu tư đối với dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp và dự án đầu tư sản xuất kinh doanh trong cụm công nghiệp, Điều 25 Nghị định số 32/2024/NĐ-CP quy định cụm công nghiệp là địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn; đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp là ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư. Việc áp dụng ưu đãi đối với dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp, dự án đầu tư sản xuất kinh doanh trong cụm công nghiệp được thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành (pháp luật về đất đai, pháp luật về thuế, pháp luật về tín dụng và quy định khác của pháp luật có liên quan) nhằm đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Trường hợp pháp luật quy định các mức ưu đãi khác nhau thì áp dụng mức ưu đãi cao nhất. Bên cạnh đó, thực hiện cơ chế đẩy mạnh phân cấp trong quản lý nhà nước, Nghị định số 32/2024/NĐ-CP quy định phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc điều chỉnh về tên gọi, vị trí thay đổi trong địa giới hành chính cấp huyện, diện tích tăng không quá 05 ha so với quy hoạch được phê duyệt, phù hợp với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện và quy hoạch khác trên địa bàn; đồng thời cập nhật nội dung thay đổi để báo cáo Thủ tướng Chính phủ tại kỳ lập, phê duyệt quy hoạch tỉnh tiếp theo. Quy định về tăng cường phân cấp cho UBND cấp tỉnh tạo sự chủ động, linh hoạt cho địa phương trong quản lý cụm công nghiệp.
Nhìn chung, Nghị định số 32/2024/NĐ-CP đã tạo khung pháp lý đầy đủ và hoàn thiện nhất từ trước đến nay về quản lý, phát triển cụm công nghiệp, đảm bảo quy hoạch, phát triển cụm công nghiệp bền vững, trật tự, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương. Bên cạnh đó, Nghị định vẫn còn tồn tại một số khó khăn, bất cập nhất định, do chưa khắc phục triệt để các điểm thiếu thống nhất với các văn bản pháp luật khác, như quy định về lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp. Theo đó, trước đây, quy định về lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm tại Điều 15 Nghị định số 68/2017/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung bởi khoản 9 Điều 1 Nghị định số 66/2020/NĐ-CP) chưa thống nhất với khoản 1 Điều 29 Luật Đầu tư năm 2020; khoản 2 Điều 19 Nghị định số 31/2021/NĐ-CP ngày 26/3/2021 quy định chi tiết và hướng dẫn hành một số điều của Luật Đầu tư. Sự thiếu thống nhất này đã gây khó khăn, lúng túng cho các địa phương trong khoảng thời gian dài. Tại Đắk Lắk, thời gian qua, nhiều huyện đề nghị tỉnh hướng dẫn thực hiện việc thành lập cụm công nghiệp, lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật vì vướng mắc, không thể thực hiện được, nhưng UBND tỉnh chưa có văn bản hướng dẫn chính thức, chờ Nghị định mới của Chính phủ về quản lý cụm công nghiệp. Tuy nhiên, Nghị định số 32/2024/NĐ-CP sau khi được ban hành vẫn kế thừa, giữ nguyên quy định tại Nghị định số 68/2017/NĐ-CP và Nghị định số 66/2020/NĐ-CP về lựa chọn chủ đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp; chỉ bổ sung nội dung giao trách nhiệm Bộ Kế hoạch và Đầu tư nghiên cứu, đề xuất cơ quan có thẩm quyền quy định dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp phù hợp với nội dung Báo cáo đầu tư thành lập, mở rộng cụm công nghiệp đã được phê duyệt không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo pháp luật về đầu tư. Như vậy, sự trông chờ của Đắk Lắk nói riêng và nhiều địa phương nói chung chưa được đáp ứng; Nghị định số 32/2024/NĐ-CP vẫn chưa giải quyết được điểm bất cập, thiếu thống nhất với pháp luật về đầu tư về lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp. Do đó, trong thời gian tới, để hoàn thiện các quy định pháp luật về quản lý, phát triển cụm công nghiệp nói riêng và pháp luật nói chung, cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung Nghị định 32/2024/NĐ-CP để đảm bảo phù hợp với pháp luật về đầu tư hoặc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần kiến nghị sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật về đầu tư theo hướng quy định cơ chế riêng trong lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp.
Tại tỉnh Đắk Lắk, bên cạnh các văn bản điều chỉnh các vấn đề chung liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, HĐND, UBND tỉnh đã ban hành văn bản triển khai thực hiện quy định của Trung ương về quản lý, phát triển cụm công nghiệp; cũng như, đáp ứng yêu cầu quản lý thực tiễn của địa phương. Theo đó, trên cơ sở Quyết định số 105/2009/QĐ-TTg, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 14/2012/QĐ-UBND ngày 25/5/2012 ban hành Quy chế phối hợp quản lý nhà nước đối với các cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Tiếp theo, để đảm bảo phù hợp với Nghị định số 68/2017/NĐ-CP và Nghị định số 66/2020/NĐ-CP, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 08/2021/QĐ-UBND ngày 23/3/2021 ban hành Quy chế quản lý cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk (thay thế Quyết định số 14/2012/QĐ-UBND). Tuy nhiên, hiện nay nhiều nội dung tại Quyết định số 08/2021/QĐ-UBND không còn phù hợp với Nghị định số 32/2024/NĐ-CP và quy định pháp luật hiện hành, cần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp, thống nhất, như: khoản 2 Điều 5, khoản 1, khoản 2 Điều 6; khoản 2, khoản 3 Điều 7 của Quy chế ban hành kèm theo Quyết định số 08/2021/QĐ-UBND không còn phù hợp với quy định tại Nghị định số 32/2024/NĐ-CP... Bên cạnh đó, hiện nay Quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1747/QĐ-TTg ngày 30/12/2023, nội dung về phương án phát triển cụm công nghiệp đã được tích hợp trong quy hoạch tỉnh, dẫn đến nội dung tại điểm b khoản 3 Điều 5 Quy chế ban hành kèm theo Quyết định số 08/2021/QĐ-UBND không còn cần thiết.
Bên cạnh văn bản của UBND tỉnh, để thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 04/2021/NQ-HĐND ngày 08/7/2020 về Chương trình hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, giai đoạn 2021-2030. Nghị quyết này được xây dựng trên cơ sở Nghị định số 68/2017/NĐ-CP và Nghị định số 66/2020/NĐ-CP, do đó, cũng cần rà soát lại Nghị quyết này để kịp thời phát hiện, xử lý các nội dung không phù hợp, nhằm đảm bảo thống nhất với Nghị định số 32/2024/NĐ-CP./.
Phan Hiền
