Cải chính hay không cải chính hộ tịch đối với các ký tự trong họ tên người đồng bào
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có tình trạng trong giấy khai sinh của người đồng bào dân tộc thiểu số Ê đê, M’nông trên địa bàn tỉnh, họ, chữ đệm, tên của người được khai sinh hoặc cha, mẹ của người đó có thể có ký tự dấu phẩy (,)/dấu gạch ngang (-)/dấu hai chấm (:)/dấu chấm (.), ví dụ như H’Linh Niê, H – Linh – Niê, H: Linh Niê, H.Linh Niê… nhưng trong các giấy tờ phát sinh sau này (chứng minh nhân dân, căn cước công dân, học bạ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất….) lại không có, ví dụ như H Linh Niê; hoặc ngược lại, trong giấy khai sinh không có các ký tự, dấu này nhưng trong các giấy tờ phát sinh sau này lại có. Điều này dẫn đến không thống nhất giữa giấy khai sinh và các giấy tờ khác của công dân, dẫn đến thời gian qua, xuất hiện tình trạng yêu cầu bỏ/thêm các ký tự này trong giấy khai sinh rất nhiều. Vậy, cơ quan đăng ký hộ tịch có được thực hiện theo yêu cầu của công dân hay không?
Theo quy định pháp luật, chắc chắn cơ quan đăng ký hộ tịch không thể thêm/bỏ các ký tự trên trong họ tên của công dân, cha mẹ công dân trong giấy khai sinh để thống nhất với các giấy tờ khác, vì:
- Thứ nhất, giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân; thông tin trong mọi hồ sơ, giấy tờ khác của cá nhân phải phù hợp với giấy khai sinh của người đó; nếu thông tin trong giấy tờ, hồ sơ khác của cá nhân khác với giấy khai sinh thì cơ quan cấp giấy tờ đó có trách nhiệm điều chỉnh theo đúng giấy khai sinh[1], không được yêu cầu điều chỉnh giấy khai sinh để khớp với các giấy tờ phát sinh sau này.
- Thứ hai, việc cải chính thông tin trong giấy khai sinh chỉ thực hiện trong trường hợp khi có đủ căn cứ xác định do lỗi của người làm công tác hộ tịch hoặc người đăng ký hộ tịch tại thời điểm đăng ký khai sinh, dẫn đến ghi sai thông tin trên giấy khai sinh, sổ đăng ký khai sinh; tuyệt đối không được cải chính nhằm hợp thức hóa thông tin trên hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác[2]. Hiện nay, không có quy định về cách viết họ, chữ đệm, tên người đồng bào dân tộc thiểu số, phải có hoặc không có ký tự dấu phẩy (,)/dấu gạch ngang (-)/dấu hai chấm (:)/dấu chấm (.) nên không thể cho rằng việc có/không có các ký tự này trong họ tên người đồng bào trong giấy khai sinh là sai sót khi đăng ký khai sinh để yêu cầu cải chính được.
Liên quan đến vấn đề này, UBND tỉnh Đắk Lắk cũng đã có Quy chế phối hợp giải quyết các trường hợp vướng mắc giữa giấy tờ hộ tịch và các giấy tờ, hồ sơ khác của công dân trên địa bàn tỉnh (ban hành kèm theo Quyết định số 02/2017/QĐ-UBND ngày 16/01/2017 của UBND tỉnh).
Bên cạnh đó, trong cách viết tiếng Việt, cũng không có thông lệ hoặc hướng dẫn sử dụng các ký tự này để phân biệt họ, chữ đệm, tên, dẫn đến giữa giấy khai sinh và giấy tờ liên quan có thể không thống nhất về ký tự này (giấy khai sinh có thể có các ký tự này nhưng giấy tờ khác của công dân lại không có; hoặc giấy khai sinh không có các ký tự này nhưng giấy tờ khác của công dân lại có; hoặc ở giấy khai sinh là dấu phẩy (,) nhưng ở giấy tờ khác lại là dấu gạch ngang (-)….) nhưng việc sử dụng các ký tự này không ảnh hưởng đến việc xác định họ, chữ đệm, tên của người đó[3].
Từ những nội dung trên cho thấy không có cơ sở để cải chính các ký tự dấu phẩy (,), dấu gạch ngang (-), dấu hai chấm (:)… trong giấy khai sinh, sổ đăng ký khai sinh để thống nhất với các giấy tờ khác. Để giải quyết vấn đề vướng mắc giữa giấy khai sinh và các giấy tờ khác khi không đồng nhất về các ký tự này trong họ tên của người đồng bào dân tộc thiểu số, thiết nghĩ các cơ quan liên quan cần chấp nhận các giấy tờ đó như một lịch sử để lại, tránh gây phiền hà cho công dân./.
T.N
[1] Điều 6 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch:1. Giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc của cá nhân. 2. Mọi hồ sơ, giấy tờ của cá nhân có nội dung về họ, chữ đệm, tên; ngày, tháng, năm sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch; quê quán; quan hệ cha, mẹ, con phải phù hợp với Giấy khai sinh của người đó. 3. Trường hợp nội dung trong hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác với nội dung trong Giấy khai sinh của người đó thì Thủ trưởng cơ quan, tổ chức quản lý hồ sơ hoặc cấp giấy tờ có trách nhiệm điều chỉnh hồ sơ, giấy tờ theo đúng nội dung trong Giấy khai sinh
[2] Khoản 12 Điều 4 Luật Hộ tịch năm 2014: 12. Cải chính hộ tịch là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi những thông tin hộ tịch của cá nhân trong trường hợp có sai sót khi đăng ký hộ tịch.
Khoản 2 Điều 7 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP: 2. Cải chính hộ tịch theo quy định của Luật Hộ tịch là việc chỉnh sửa thông tin cá nhân trong Sổ hộ tịch hoặc trong bản chính giấy tờ hộ tịch và chỉ được thực hiện khi có đủ căn cứ để xác định có sai sót do lỗi của công chức làm công tác hộ tịch hoặc của người yêu cầu đăng ký hộ tịch.
Điều 17 Thông tư số 04/2020/TT-BTP ngày 28/5/2020 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Hộ tịch và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP: 1. Việc cải chính hộ tịch chỉ được giải quyết sau khi xác định có sai sót khi đăng ký hộ tịch; không cải chính nội dung trên giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ nhằm hợp thức hóa thông tin trên hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác. 2. Sai sót trong đăng ký hộ tịch là sai sót của người đi đăng ký hộ tịch hoặc sai sót của cơ quan đăng ký hộ tịch. 3. Việc cải chính nội dung đăng ký khai tử thuộc thẩm quyền của cơ quan đã đăng ký khai tử, theo đề nghị của người có trách nhiệm đăng ký khai tử quy định tại Điều 33 Luật Hộ tịch.
[3] Công văn số 1122/HTQTCT-HT ngày 21/8/2023 của Cục Hộ tịch, quốc tịch, chứng thực (Bộ Tư pháp) hướng dẫn nghiệp vụ Sở Tư pháp tỉnh Gia Lai về dấu gạch ngang (-) trong họ, chữ đệm, tên công dân.
