Quy định về bước giá trong đấu giá tài sản: Tăng tính linh hoạt nhưng còn thiếu tiêu chí kiểm soát
Bước giá là một trong những yếu tố kỹ thuật quan trọng trong tổ chức đấu giá tài sản, có vai trò điều tiết nhịp độ trả giá và góp phần định hướng kết quả đấu giá theo nguyên tắc công khai, minh bạch, cạnh tranh. Tuy nhiên, cùng với việc sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản, quy định về bước giá đã có những thay đổi đáng kể, theo hướng mở rộng quyền quyết định cho người có tài sản đấu giá. Thực tiễn áp dụng cho thấy, bên cạnh những điểm tích cực, quy định này cũng bộc lộ một số khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện.
Sự thay đổi trong quy định pháp luật về bước giá: Theo Luật Đấu giá tài sản năm 2016, bước giá được xác định là mức chênh lệch tối thiểu của lần trả giá sau so với lần trả giá trước liền kề trong trường hợp đấu giá theo phương thức trả giá lên. Đây là yếu tố bắt buộc trong tổ chức đấu giá, do người có tài sản đấu giá quyết định và thông báo cho tổ chức đấu giá tài sản để công khai cho người tham gia biết và thực hiện. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/01/2025, khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu giá tài sản năm 2024 có hiệu lực, quy định về bước giá đã có sự điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Cụ thể:
ü Bước giá được xác định là mức chênh lệch giữa lần trả giá đầu tiên so với giá khởi điểm hoặc giữa lần trả giá sau so với lần trả giá trước liền kề;
ü Người có tài sản đấu giá được quyền quyết định việc áp dụng hoặc không áp dụng bước giá;
ü Trường hợp áp dụng, bước giá có thể được xác định dưới nhiều hình thức: mức chênh lệch cố định; mức chênh lệch có tối thiểu và tối đa; hoặc mức chênh lệch tối thiểu.
Như vậy, so với quy định trước đây, pháp luật hiện hành đã mở rộng đáng kể quyền tự chủ của người có tài sản đấu giá trong việc thiết kế bước giá.
Việc sửa đổi quy định về bước giá theo hướng linh hoạt hơn là phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng vận hành của thị trường, cụ thể:
ü Thứ nhất, quy định mới tạo điều kiện để người có tài sản đấu giá lựa chọn phương án phù hợp với đặc điểm của từng loại tài sản, nhất là đối với các tài sản có giá trị lớn, khó xác định biên độ tăng giá hợp lý.
ü Thứ hai, việc cho phép không áp dụng bước giá có thể khuyến khích người tham gia đấu giá chủ động đưa ra mức giá phản ánh sát hơn giá trị thực của tài sản, thay vì bị ràng buộc bởi các bước tăng cố định.
ü Thứ ba, quy định này góp phần đa dạng hóa phương thức tổ chức đấu giá, tiệm cận với thông lệ quốc tế, nơi mà cơ chế trả giá linh hoạt thường được áp dụng nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh các ưu điểm nêu trên, quy định hiện hành về bước giá cũng bộc lộ một số hạn chế đáng lưu ý:
ü Trước hết, pháp luật mới dừng lại ở việc trao quyền cho người có tài sản đấu giá mà chưa thiết lập các tiêu chí hoặc điều kiện cụ thể để kiểm soát việc thực hiện quyền này. Việc quyết định có áp dụng bước giá hay không hoàn toàn phụ thuộc vào ý chí chủ quan, thiếu cơ chế giải trình hoặc ràng buộc cần thiết, dẫn đến khả năng áp dụng không thống nhất giữa các cuộc đấu giá.
ü Thứ hai, thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp không áp dụng bước giá hoặc quy định bước giá mang tính hình thức, không đủ để tạo ra sự cạnh tranh về giá. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của cơ chế đấu giá – vốn được thiết kế nhằm thúc đẩy giá tài sản tăng lên thông qua cạnh tranh công khai.
ü Thứ ba, đối với các loại tài sản mà pháp luật quy định bắt buộc phải đấu giá (như quyền sử dụng đất, tài sản công, tài sản thi hành án…), việc không kiểm soát chặt chẽ bước giá có thể dẫn đến hệ quả là giá trúng đấu giá không phản ánh đúng giá trị thực của tài sản. Trong một số trường hợp, tình trạng tham gia đấu giá mang tính hình thức, kéo dài qua nhiều lần, kết hợp với việc điều chỉnh giảm giá khởi điểm, có thể làm phát sinh nguy cơ thất thoát tài sản, đặc biệt là tài sản thuộc sở hữu nhà nước.
Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng việc hoàn thiện quy định về bước giá là cần thiết nhằm bảo đảm hài hòa giữa tính linh hoạt và yêu cầu kiểm soát trong hoạt động đấu giá tài sản. Một số định hướng có thể được xem xét như sau:
1. Quy định rõ các trường hợp bắt buộc phải áp dụng bước giá, đặc biệt đối với tài sản công, quyền sử dụng đất và các tài sản có giá trị lớn hoặc có ảnh hưởng đến lợi ích công cộng;
2. Xây dựng tiêu chí xác định bước giá tối thiểu (có thể theo tỷ lệ phần trăm so với giá khởi điểm hoặc giá trị tài sản) nhằm bảo đảm tính cạnh tranh trong đấu giá;
3. Bổ sung cơ chế giải trình đối với trường hợp không áp dụng bước giá hoặc áp dụng bước giá ở mức không đáng kể;
4. Tăng cường vai trò của tổ chức quản lý tài sản công trong việc tư vấn, đề xuất giá khởi điểm và phương án bước giá phù hợp, đồng thời nâng cao trách nhiệm giám sát của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực được giao.
Việc sửa đổi quy định về bước giá trong Luật Đấu giá tài sản năm 2024 là bước tiến quan trọng theo hướng tăng cường tính linh hoạt và phù hợp với cơ chế thị trường. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả thực chất của hoạt động đấu giá, đặc biệt đối với các loại tài sản có giá trị lớn và liên quan đến lợi ích công, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng cụ thể, minh bạch và có tính kiểm soát cao hơn. Chỉ khi đó, đấu giá tài sản mới thực sự phát huy vai trò là công cụ hữu hiệu trong phân bổ nguồn lực và bảo đảm công khai, minh bạch trong quản lý tài sản./.
Thúy Hà
