Công tác phối hợp liên ngành về giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng tiếp tục phát huy hiệu quả trong năm 2024
Năm 2024, Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng của tỉnh (Hội đồng) đã tập trung thực hiện tốt các nhiệm vụ theo Kế hoạch đề ra, Sở Tư pháp - cơ quan thường trực của Hội đồng tiếp tục chủ động, tham mưu duy trì hoạt động thường xuyên của Hội đồng và tổ chức hoàn thành tốt các nhiệm vụ đã đề ra như: Chủ động tham mưu xây dựng Kế hoạch công tác của Hội đồng ngay từ đầu năm; xây dựng Kế hoạch và tổ chức 02 đoàn kiểm tra công tác phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý (TGPL) trong hoạt động tố tụng tại các cơ quan tố tụng của 02 huyện trên địa bàn tỉnh; tổ chức 01 Hội nghị tập huấn nâng cao năng lực, nhận thức về công tác TGPL cho cán bộ tại các cơ quan tố tụng cấp huyện và Lãnh đạo Công an cấp xã của 8 huyện có đông đối tượng được thụ hưởng chính sách TGPL trên địa bàn tỉnh; chỉ đạo Trung tâm TGPL nghiêm túc thực hiện tốt việc trực trực tiếp tại trụ sở TAND thành phố Buôn Ma Thuột và trực qua điện thoại theo Kế hoạch phối hợp giữa Sở Tư pháp và TAND tỉnh Đắk Lắk về người thực hiện TGPL trực tại TAND; Đặc biệt, đã chủ động phối hợp với Công an tỉnh Đắk Lắk xây dựng và thống nhất ký ban hành Kế hoạch phối hợp giữa Sở Tư pháp và Công an tỉnh Đắk Lắk về trực TGPL trong điều tra hình sự nhằm tăng cường công tác phối hợp giữa Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh thuộc Sở Tư pháp với cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thuộc Công an tỉnh, Công an cấp huyện.
Công tác truyền thông về TGPL đã được Sở Tư pháp triển khai thường xuyên bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú, phù hợp với khả năng tiếp cận của đối tượng thụ hưởng như: đăng tin trên Bản tin Tư pháp và Trang tin điện tử của Sở Tư pháp, thông qua tư vấn pháp luật, giải thích về quyền được TGPL trong quá trình tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng, cấp phát 34.000 các loại Tờ gấp về TGPL và 9.000 Đơn yêu cầu TGPL tại Hộp tin về TGPL của các cơ quan tiến hành tố tụng, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ; Mặt khác, đã chỉ đạo Trung tâm TGPL thuộc Sở xây dựng trang Zalo OA “Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Đắk Lắk” để giới thiệu, phổ biến cho các cơ quan, đơn vị, cá nhân có liên quan trên địa bàn tỉnh tuyên truyền về hoạt động TGPL tại địa phương, đồng thời, thực hiện tiếp nhận vụ việc TGPL của đối tượng trực tiếp trên trang Zalo...
Sở Tư pháp tiếp tục chỉ đạo Trung tâm TGPL phối hợp chặt chẽ, thường xuyên và có hiệu quả với các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh, nhờ đó các vụ việc TGPL do các cơ quan tiến hành tố tụng giới thiệu đến Trung tâm tiếp tục gia tăng và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vụ việc thụ lý của Trung tâm, cụ thể, năm 2024, các tổ chức thực hiện TGPL trên địa bàn tỉnh đã phối hợp với cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện TGPL 379 vụ việc, trong đó, Trung tâm TGPL tiếp nhận và thụ lý 376 vụ việc (có 340 vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng có văn bản đề nghị và chuyển đơn yêu cầu TGPL đến Trung tâm TGPL chiếm 90,4% tổng số vụ việc do Trung tâm TGPL tiếp nhận, 36 vụ việc do người được TGPL tự tìm đến hoặc được cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giới thiệu đến Trung tâm TGPL). Chất lượng vụ việc TGPL tham gia tố tụng tiếp tục được nâng cao, góp phần bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng TGPL, năm 2024, Trung tâm TGPL đã thực hiện thành công, hiệu quả 194 vụ việc TGPL trong tổng số 490 vụ việc tố tụng đã hoàn thành (chiếm tỷ lệ 40%), Nhờ đó, nhiều đối tượng TGPL là bị can, bị cáo, nguyên đơn, bị đơn, đương sự … đã được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo hướng có lợi như: được cơ quan tố tụng chấp nhận quan điểm bào chữa theo hướng giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo so với đề nghị của đại diện viện kiểm sát; được tòa án cho hưởng án treo hoặc chuyển sang các hình phạt khác không phải hình phạt tù; được chấp nhận quan điểm bảo vệ của TGV theo hướng hủy bỏ quyết định khởi tố bị can hoặc được miễn trách nhiệm hình sự; được Tòa án ra quyết định hòa giải thành, đình chỉ vụ án mà có lợi cho người được TGPL trong vụ án dân sự; bảo vệ cho nguyên đơn được TAND chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện hoặc chấp nhận yêu cầu khởi kiện nhiều hơn so với đề nghị của Viện Kiểm sát; … Từ đó, nhận được nhiều phản hồi tích cực từ người được TGPL, nâng cao vị thế của công tác TGPL trong hoạt động tố tụng tại địa phương.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phối hợp còn một số tồn tại, hạn chế như: Các đối tượng được TGPL chủ yếu là người dân tộc thiểu số nên mặc dù đã được truyền thông về quyền được TGPL nhưng hình thức truyền thông chưa phong phú, mới truyền thông bằng tiếng Việt, chưa truyền thông được bằng tiếng của người đồng bào dân tộc thiểu số nên ảnh hưởng đến việc tiếp cận thông tin về TGPL của người dân; các đối tượng thuộc diện TGPL chủ yếu sống cách xa Trung tâm TGPL, không có kinh phí để đi lại, cộng với tâm lý e ngại nên còn có một số đối tượng chưa có yêu cầu TGPL mặc dù đã được giải thích về quyền được TGPL; Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC chưa quy định việc bắt buộc lưu biên bản giải thích quyền được TGPL đối với vụ án dân sự, hành chính trong hồ sơ vụ án như đối với vụ án hình sự gây khó khăn trong quá trình kiểm tra, đối chiếu việc thực hiện các quy định này của người tiến hành tố tụng, dẫn đến vụ việc TGPL trong lĩnh vực này còn ít so với tổng số vụ án mà tòa án đã thụ lý; việc triển khai Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP-BTP ngày 15/12/2021 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành tổ chức phiên tòa trực tuyến liên quan đến hoạt động TGPL đến nay vẫn chưa thực hiện được do Trung tâm TGPL chưa đảm bảo về cơ sở vật chất.
Để khắc phục một số tồn tại, hạn chế nêu trên và tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, năm 2025, Hội đồng tiếp tục đề ra các biện pháp để triển khai có hiệu quả Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC, Luật TGPL năm 2017 và các văn bản hướng dẫn về TGPL trong hoạt động tố tụng; Tiếp tục có giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội đồng và Tổ giúp việc cho Hội đồng cũng như trách nhiệm của từng thành viên Hội đồng trong công tác tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn hoạt động phối hợp TGPL trong ngành mình; phát huy vai trò của cơ quan thường trực trong việc tham mưu, điều phối hoạt động của Hội đồng. Tăng cường quan hệ phối hợp, phản hồi và trao đổi thông tin, giới thiệu người thuộc diện được TGPL giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với Trung tâm TGPL, tổ chức tham gia TGPL; có biện pháp đổi mới, nâng cao hiệu quả quản lý số lượng và chất lượng vụ việc TGPL, thực hiện các biện pháp phù hợp để khắc phục những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong hoạt động phối hợp; tổ chức trao đổi kinh nghiệm tham gia tố tụng cho đội ngũ người thực hiện TGPL; tăng cường kiểm tra hoạt động phối hợp giữa các ngành về công tác TGPL trong hoạt động tố tụng; tiếp tục triển khai thực hiện tốt 02 Kế hoạch phối hợp giữa Sở Tư pháp và TAND tỉnh Đắk Lắk về người thực hiện TGPL trực tại tòa án và Kế hoạch phối hợp giữa Sở Tư pháp và Công an tỉnh về trực TGPL trong điều tra hình sự; tiếp tục tham mưu, đề xuất bố trí, đảm bảo cơ sở vật chất để triển khai thực hiện việc bố trí điểm cầu thành phần theo Thông tư liên tịch số 05/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP-BTP về phiên tòa trực tuyến./.
Hồng Hường
