Thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Thanh tra tỉnh: Một số điểm mới từ Nghị định số 311/2026/NĐ-CP
Việc hoàn thiện các quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thanh tra là yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tổ chức lại hệ thống cơ quan thanh tra theo quy định của pháp luật hiện hành. Trong bối cảnh đó, ngày 06/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 311/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định là việc bổ sung thẩm quyền xử phạt đối với một số chức danh thuộc Thanh tra tỉnh.
Yêu cầu hoàn thiện quy định về thẩm quyền xử phạt trong hoạt động thanh tra
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và phạm vi quản lý nhà nước của nhiều cơ quan ở địa phương, trong đó có hệ thống cơ quan thanh tra. Khi tổ chức bộ máy có sự điều chỉnh, các quy định liên quan đến thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cũng cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong áp dụng pháp luật.
Luật Thanh tra năm 2025 quy định người ra quyết định thanh tra, trưởng đoàn thanh tra và thành viên đoàn thanh tra thực hiện các quyền liên quan đến xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên, phạm vi thẩm quyền cụ thể của từng chức danh vẫn phải được xác định trên cơ sở Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản quy định chi tiết.
Tại khoản 1 Điều 37a Luật Xử lý vi phạm hành chính, các chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính bao gồm thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, thanh tra viên và trưởng đoàn thanh tra trong thời hạn thanh tra. Khoản 2 Điều này giao Chính phủ quy định chi tiết về các chức danh có thẩm quyền xử phạt.
Thực hiện quy định trên, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025. Tuy nhiên, qua rà soát cho thấy một số chức danh trong hệ thống Thanh tra tỉnh chưa được quy định cụ thể về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Bên cạnh đó, quy định về thẩm quyền của thanh tra viên và trưởng đoàn thanh tra thuộc Thanh tra tỉnh cũng chưa được thể hiện đầy đủ trong nghị định này.
Từ thực tiễn đó, việc tiếp tục hoàn thiện quy định về thẩm quyền xử phạt đối với các chức danh thuộc Thanh tra tỉnh là cần thiết nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Luật Thanh tra và pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Những điểm đáng chú ý của Nghị định số 311/2026/NĐ-CP ngày 06/8/2026 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 189/2025/NĐ-CP và có hiệu lực từ ngày 26/9/2026.
Tại khoản 2 Điều 1 và khoản 1, khoản 2 Điều 2, Nghị định số 311/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chánh Thanh tra tỉnh, thanh tra viên thuộc Thanh tra tỉnh và trưởng đoàn thanh tra thuộc Thanh tra tỉnh.
Việc bổ sung các quy định này góp phần làm rõ phạm vi thẩm quyền của từng chức danh trong hoạt động thanh tra, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để thực hiện việc xử lý vi phạm hành chính theo đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền được pháp luật quy định.
Đáng lưu ý, việc bổ sung thẩm quyền không đồng nghĩa với việc mọi hành vi vi phạm được phát hiện qua hoạt động thanh tra đều thuộc thẩm quyền xử phạt của cơ quan thanh tra. Thẩm quyền xử phạt của từng chức danh vẫn được xác định trong giới hạn pháp luật cho phép và phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Một số vấn đề đặt ra trong thực tiễn áp dụng
Từ góc độ thực tiễn, việc bổ sung thẩm quyền xử phạt cho các chức danh thuộc Thanh tra tỉnh được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn trong quá trình xử lý các hành vi vi phạm được phát hiện qua hoạt động thanh tra. Đối với những trường hợp thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật, việc xử lý có thể được thực hiện trực tiếp mà không phải chuyển hồ sơ sang cơ quan khác có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Bên cạnh đó, quy định mới cũng góp phần nâng cao hiệu quả thực thi kết luận, kiến nghị thanh tra và tăng cường tính kịp thời trong công tác xử lý vi phạm hành chính.
Tuy nhiên, việc mở rộng phạm vi thẩm quyền đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác áp dụng pháp luật. Trong quá trình xử lý vi phạm hành chính, các chức danh có thẩm quyền phải xác định chính xác căn cứ pháp lý áp dụng, thẩm quyền xử phạt, trình tự thủ tục và thời hiệu xử phạt theo quy định của pháp luật.
Đối với các vụ việc phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp khi Nghị định số 311/2026/NĐ-CP bắt đầu có hiệu lực, việc xác định văn bản áp dụng, thời điểm thực hiện hành vi vi phạm và thời điểm ban hành quyết định xử phạt cần được xem xét trên cơ sở quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản có liên quan nhằm bảo đảm tính hợp pháp của quyết định xử lý.
Có thể thấy, việc ban hành Nghị định số 311/2026/NĐ-CP đã tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh thuộc Thanh tra tỉnh. Những quy định mới không chỉ góp phần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động thanh tra và xử lý vi phạm hành chính trong thực tiễn.
Trong quá trình tổ chức thực hiện, việc áp dụng đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và đúng căn cứ pháp luật vẫn là yêu cầu có ý nghĩa quyết định đối với tính hợp pháp, hợp lý và hiệu quả của hoạt động xử phạt vi phạm hành chính./.
Xuân Thu
